Tuesday, January 11, 2011

Manuel Calecas: On Essence and Energies

Mirror link

A VERY rough translation from the Latin in PG 152:283-427, with the Latin paragraph separation. Finished sections will have a √ next to them. In short order I'll try to translate at least the first sentence of each paragraph. I am almost illiterate in Latin (I haven't taken any courses at Fordham but will try to teach myself Latin grammar when I have much more free time in summer 2011), so if you'd like to speed up this process and translate some for me, I would be extremely grateful!

I will let you know when I have posted the whole text (i.e., I will post the untranslated parts, too, so I don't have to keep referring to the PDF file of PG 152:283-427). I'm putting all the Palamite quotes in red, since this is an anti-Palamite work in which the author attacks the Palamites for making what he believes is a real (as opposed to formal or virtual) distinction between God's essence and energy. I'll eventually put in PG references to writings Manuel quotes, and add glosses to certain parts of his work.

283B-286B - transcribed
Id nobis hic loci, quasi defungentibus, finis propositus est, ut latam a synodo de divina essentia divinaque operatione, deque illis mota quaestione, sententiam, clarius retexamus; quo scilicet, ii qui aemulationem quidem habent, sed non secundum scientiam [Rom 1:1], erudiantur ad legitime certandum, undé sibi et coronam acquirant; qui autem ex simplicitate ignorant, doccantur; nam, ut auctor est divinus Apostolus: "He who knows not, shall not be known" [1 Cor 14:38]; iique adeo etiam, qui proclive, seu potius temere ac maligue alios calumniantur, eisque detrahunt, injustitiae arguantur. Hanc nimirum sententiam, universa synodus, praesidente imperatore, saepius conveniens, ipsa promulgans atque conscribens, tanquam rectae fidei columnam sibi proposuit, ac velut pietatis regulam, reliquis tenendam traditit; nec non Tomum Palamae appellandam sanxit. Id enimvero eorum qui ista lecturi sunt, ante omnia animis ratum esto ac constitutum, fuisse tempus cum haec Ecclesia, sententiam aliam huic contrariam aute edidit; me [?] testatur, qui etiam num superstites, synodo illi interfuerunt, Actusque ipsi eo in negotio synodales, Andronico imperatore, habiti; ac denique quae de illis gestorum monumentis conscripta sunt; quocirca dubium est, utra harem [?] senteniarum veritate nitatur. Liquet enim fieri non posse ut affirmatio et negatio simul verae sint, vel ut illa dicatur atque credatur Ecclesia catholica, quae de iisdem fidei capitulis modo sic, modo aliter, maxime contraria decernat, teneatque et palam scriptis factisque enuntiet. Necesse est enim, ut Ecclesia catholica verum semper dicat; nam et qui eam non audierit, ethnicum et publicanum fore, Dominus statuit [Mt 28:17].

286B-C - transcribed
Ut igitur certa ad destinata ratione ordientes, ejus quae nunc obtinet, de divina essentia ac operatione, quaestionis sententiam retexamus, hancque ipsam in seipsa, cujusmodi sit, contueamur, observandum est; illi quem dixi, synodi Tomo, sex capita ac questiones conclusionesque, ostendenda proposita esse, deque illis universim tractare. The first is that in God there is a distinction between essence and energy. Second, this energy is uncreated. Third, this distinction does not introduce composition into God. Fourth, the name of "divinity" [Deitatis] is said not only of God's essence, but also of His divine energy. Fifth, the essence is superior to the energy. Sixth, non participari Deum ratione essentiae, sed ratione operationis. Ex ejusmodi sane questions, quas et laculentius, ut sibi videntur, ostendant ac probant, quaenam sit istoram hominum fides patet; quanquam etiam ex his quae dicunt, ipsis eorum verbis, a nobis monstrandum est; quo nimirum, eorum quae proposita sunt, scopus carius ipse elucescat, nec quisquam per calumniam aliquid eis a nobis objici arbitretur.

286C-287B - transcribed
Liquet autem, ex ea quae in Tomo habetur, sententia non proposuisse eos, de illa distinctione, qua unus Deus, nullis verbis explicabili ratione, hypostases discernitur; scilicet three subsistences and three persons, the Father, and the Son, and the Holy Spirit; quia potius the Father and the Son and the Holy Spirit, quandoquidem sancta is one reality quacunque tandem illa sit, and one essence; nec personarum alia quidem per se subsistit vereque est, alia non per se subsistit nec est vere; vel alia sui ipsa ratione participabilis est, alia ex se participari non postet. Aliaque complura missa facio, quae speaking of the essence and the energy, distinguendo ac discerndendo, ut monstrabitur; sed secundum aliam distinctionem ac discretionem, cujus ipsi auctores exsistunt: qua utique, ut illi existimant, ipse Deus trine subsistens in essence and energy (or magis in essence and energies) discernitur. But it is manifest that hanc operationem etiam Deitatem illis nuncupari; quinimo Deitates; quod ipsum ex iis quae credunt ac scribunt clarius innotescet. Etenim de hac ipsa re in eodem Tomo, ante earum quas diximus quaestionum editionem, aiunt: "Coepisse venerabilissimum chartophylacem et principem philosophorum ut est ecclesiastica consuetudo, ex unoquoque sciscitari, qua nam ejus esset sententia, de deogmaticis illis chapters, de quibus sigillatim sermo habitus, atque examen institutum esset; omnesque uno ore, tanquam uno afflatos Spiritu, cum eo quod unitem est, eam quoque quae Deum decent, discretionem ac distinctionem divinae essentiae ac operationis palam confessos esse; and the uncreated divine energy, haud secus ac essentiam, amplexos esse; audientesque hanc quoque a theologis vocari Deitatem, quod sic dicatur libenter habuisse. Inter quae sanctissimus quoque ac Ecumenical Patriarch rogatus, ut et ipse sententiam suam profferet, ubi prius disseruisset on the distinction between the divine essence and energy, ac quos the saints say, distinctionis modos omnes pulchre si gillatim distinxisset; praeterenque aunitam eam et inseparabilem a divina essentia monstrasset (in quibus etiam uncreated divine energy, and is rightly called God, asseruit), totus deinde ad eos qui dissiderent admonendos atque hortandos versus est."

287C-D - transcribed
Hence it is evident that they confess that the energy, which they say is distinct from the essence, is also uncreated Deity [Θεότητα]. Unde etiam de two and even many distinct divinities illis sermo est. Apertiusque monstratur, et ex iis quae scripsit Palamas, qui hujus sententiae ac opinionis antistes fuit, ac fere quidem in omnibus astruit, maxime vere in ea oratione, eujus initium istud est: "Afflante Spiritu prolatas Patrum sententias secuti." Hic enim, Barlaam and Acindynus in illis traducens, ait: "Vociferantur in eos qui eumdem ac Patres confessionem colunt ac servant, ut qui two uncreated divinities quovis modo dicunt, quorum altera emineat, altera inferior exsistat: non intelligentes nimirum crimen hoc in sanctos Patres nostros intorqueri, seu ad illos spectare." He adds: "Ignorant itaque miseri, sanctorum sic accusatores fieri, ut est auctor theologus; idipsumque fere illis accidit, ac iis qui metu mortis, ipsi sibi gutter frangunt; ne scilicet parum aliquid laboris ponant atque operae, exquirendo quaenam hic deitates, et quidnam in cis pie eminens superiasque." Moreover, he says in his Dialogue Between an Orthodox and a Barlaamite [27; Ferwerda 67]: "But another is called divinity by the saints, either one, or two, or more."

287D-290A - transcribed
From this it is manifest that they speak of two Deities [Θεοτήτων]. Quod autem discreta haec in Deo (id est, Deitates hae) non sola ratione discreta sint, sed et tres exsistant, et non simpliciter nomina; hoc quoque multis astruunt, dum ante quaestiones sic aiunt: "Orsi sunt qui dissentiunt, accusare the Archbishop of Thessalonica. Erat autem ejusmodi accusatio: Quod nimirum ille, in quibusdam eorum librorum, quos scripsit, duas ac plures Deitates scribat, quae emineant, et quae inferiores exsistant. Huncque saepius sermonem ac dicam reprentibus ac concrepantibus, itasque utique voces accusantibus, the Thessalonican says: 'Exigua mihi verborum ratio est: de dogmatis rebusque certamen habeo.'" After a few interjections: "I certainly distinguish two or rather many divinities [Θεότητας] in the Holy Trinity, so without doubt the Father is one, the Son is another [ἅλλην=alia], the Holy Spirit is another, Whom I neither perceive nor understand at any time; but at the same time, I call 'Divinity' [Θεύτητος] the energy and natural processions proper to God from eternity, in agreement, I think, with what the saints say."

290B-C - transcribed
From these words it is clearly proven that they confess many Deities [Θεότητας], they are really affirming these things. Quod autem negavit, dicens: "Nec sensi unquam, neque sentio," ut solummodo simplicioribus facum faceret, et in quibus minime accusabatur, illa inficiatus est. Neque enim crimea inferebant, quasi aliam Patris aliamque Filii, atque aliam Spiritus sancti Deitatem diceret, sed quod nunum Deum in essentiam et operationem, seu etiam operationes, divideret, quas singulas increatam Deitatem, et rem in Deo ab ejus distinctam essentia, ac ab ca aliam, vocaret. Denique, cur has Deitates resquete [?] se [?] affirmet, in sequentibus statim subjecit rationem. Subdit enim: "Haec vero dixi, decertans adversus Barlaamum illum et Acindynum, qui solam Dei essentiam increatam dicant;" tanquam nimirum etiam alia sit praeter ipsam, quia et multae, uti ipse fatetur. Itaque quod it inficias, id fatetur; perindeque est ac si diceret: Unam dico, et non unam; et unam dico et plures. Clare enim affirmavit, saying: "But the divine energies and processions, naturally and eternally belonging to God, are called by the name 'divinity.'" Hae autem esse increatas ait, ut quae natura et ab aeterno Deo competant, ac diserte Deitates vocat.

290C-D√
This is confirmed by the anathemas the Council pronounced against those who do not confess multiple divinities [Θεότητας]. They cry out, for example: "to those same men who think and say that the name 'Godhead' or 'Divinity' can be applied only to the essence of God, but who do not confess in accord with the divinely-inspired theologies of the saints and the pious mind of the Church, that this appellation equally pertains to the Divine energy, and that thus one Godhead of Father, Son, and Holy Spirit is by all means still professed, whether one apply the name 'Godhead' to Their essence, or to Their energy, as the expounders of the divine have instructed us, let him be anathema."

290D-291A - transcribed
Enimvero fieri non posse ut duae hae ac plures Deitates in unam numero cocant, uti frigidis voculis isti omniantes affirmant, solumque ratione unam esse secundum potestatem, quod ita sentiunt ac docent magistros calumniantes, ex sequentibus liquebit. Nec enim satis illis fuit, ut sic quovis modo Dei essence and energy between themselves dividerent easque distingui dicerent; verum etiam multos in eis discretionis ac oppositionis modos adhibuerunt, quorum nullo fieri potest, ut essentia et operatio reipsa in unam conveniant, unaque Deitas exsistant, uti hi simplicioribus falso suadent. Porro examinemus. Horum enim nonnullos, illorum probre, seu potius ut eorum falsa opinio ac sententia palam fiat ac evertatur, ex iis quos confessi sunt creduntque, in ea quam synodice ediderunt, ipsorum religionis atque fidei nova regula (tomo scilicet) hic loci exponemus.

291B-294A - transcribed
The first mode of distinction that they think exists in God between the essence and energy is that in God there is essence and that which is not essence. The second is that in God aliud est trine subsistens ejus natura, atque aliud non subsistens aut persona. Unde et aiunt in Tomo, velut ex persona eorum qui sanc fucantur positionem, sic eis concepto sermone hacque verborum forma: "Sed neque aliud quid aio Deitatem praeter trine subsistentem Deitatem, nec essentiam divina aut angelicam, nec hypostasin seu personam, sed operationes quasdam ac processiones seu emanationes, natura et ab aeterno Deo competentes, Deitatis nomine appellari." Rursumque in eadem Tomo, post jam dicta quaesita, de luce in monte Thaborio (etenim hanc quoque unam multarum numeroque superiorum operationum statunat [?], cujus per se vis circa ea quae collucebant ac illustrabantur) concludes in the words: "The Light of our Lord's Transfiguration is uncreated, nor is it the essence of God." They say and confess in their Anathemas: "The Light that shone in our Lord's Transformation on the Mountain is uncreated;" negent tamen "illud esse superessentialem Dei essentiam, because this is altogether invisible, extraque omne commerciam maneat, sed potius claritatem naturalem seu gloriam esse dicant superessentialis essentiae, ex ille indivise manentem, Deique clementia ac benignitate illis factam conspicuam, qui mente purgati essent; cum qua gloria ac claritate, our Lord and God venturus est in secundo tremendoque suo adventu, ut judicet vivos et mortuos." Later in the same Tome: "His qui non confiteatur, juxta divinas sanctorum voces ac sententias, piumque Ecclesiae sensum, nec creaturam esse divinissimum illud lumen, nec Dei essentiam, sed increatam ac naturalem gratiam illustrationemque et operationem, ex ipsa divina inseparabiliter seper manantem, anathema sit." Later in this tome, concerning the last question: "Nobis vero omino sermo est, non de hac energy and power (of the Son and the Holy Spirit) sed de communi trine subsistentis Deitatis, quae non est hypostasis ac persona, sed natura, altiorique supra naturam notione, unicuique divinarum hypostases or persons inest." Haec quidem communiter sentiunt ac docent; seosim vero ac privatini horum dogmatum auctor et pater, in his dialogue Theophanes and Theotimus, sic magnificis verbis effert: "Quanquam enim neither hypostasis or person, nor is it the essence of God, nihilominus tamen increato ac Dei essentiae coeaterna est."

294A-B - transcribed
The third mode of distinction they thought of and invented, and posited in Him, is that essence is that which possesses; the operation is possessed. After questions the Council declares: "Quanquam enim quidam sanctorum, potentiam dixerunt seu virtutem et operationem Filium et Spiritum sanctum, verum ut Patris, eoque ratione, quod unusquisque hypostasis or person perfecta est, atque has energy or power [δύναμιν]." Moreover, in answer to the first question: "Porro quod habet ab eo quod habet, aliqua ratione prorsus distinguitur. Siquidem igitur nulla est distinctio divinae essentiae et divinae operationis, fieri non potest ut Dei essentia habeat operationem. But that which lacks energy is iners et inefficax. Quod vero iners et inefficax nulliusque actionis est, illud neque in rerum natura ac vere est."

294B-C - transcribed
The fourth mode of distinction is that the divine essence is spoken of in the singular, while the energy is spoken of in the plural. The Council says in the Tome before the questions: "Distinctionem tamen divinae essentiae ac dinvinae operationis, sive etiam divinarum operationum, utique sane, intelligendam atque dicendam hortari sunt." Ac rursus in the sixth question locum quemdam magni Dionysii calumniantes, they say: "Plurali numero eas [?] proferens, ostendit non esse Dei essentiam. Nunquam enim illa plurali numero profertur. Vocando autem illustrationes, omnique [principio ac fine carentea (aeternas scilicet ac immortales cognominans) divinus ac increatas illas ostendit." Sed et celeberrimus Nilus of Thessalonica, who, in his oration or book beginning with "This is the rule of theology," says, "De distinctione autem divinae essentiae et divinae operationis istud dicimus; essentia quidem una est; haec vero, plura; unum vero et multitudo, alia ac diversa [ἕτερα]."

294C - transcribed
The fifth mode of distinction is that they call the divine essence the cause [αἰτίαν], while the divine energy is that which is from the cause [αἰτιατήν]. Sixth, quod essentiam quidem operantem, operationem vero, (ut sic dicam) vocitant ἐνεργουμένην. Seventh, they say the essence characterizes [χαρακτηριζομένην], while the energy is characterized [χαρακτηρίζουσαν].

294D√
Of the fifth mode of distinction, in the first question, after a long disputation, they add in conclusion: "The first and foremost is a distinction of origin, that is, between cause and that which is from the cause, or the effect."

294D - transcribed
Of the sixth autem in quarta quaestione velut corollarium quoodam edunt aiuntque: "Pariet quoque ostensum est, τὸ ἐνεργεῖν and ἐνεργεῖσθαι (quasi dictas habere operationem ac edere, et quod operatio habeatur atque edatur) non solum in creatis, verum etiam in increatam [gratia?] atque aeternis dici posse. Nam [habet?] qui dissentiunt, dum gratiam ἐνεργουμένῆν audiunt (ac si operatum dicas confestim creatum..."
Editor: I'll have to look in the library hard copy of PG 152:294D, because the electronic version is compromised.

295A√
On the seventh, he says in the fourth question: "That although the divine energy is called created, as distinguished from the divine nature, it would also be necessary to think of as created the divine nature that it exhibits and represents."

295A√
The eighth mode of distinction between the essence and energy is that the divine essence is completely imparticipable; its energy, participable. The ninth, that the essence remains indivisible, the energy is divisible. Tenth, the essence is called unnameable, the energy has names. 11th, the essence is certainly greater than all the concepts the intellect can grasp, the energy is understood and conceived in the mind. 12th, the essence is invisible, while they teach that the energy is visible.

295B - transcribed
In prima enim quaestione, ubi distinctionem quae est penes causam et quod est ex causa, seu effectum, ostendissent, aiunt: "Distinguuntur vero inter se, ea etiam ratione, quod divina operatio participetur ac indivise dividatur et nominetur, and, however obscurely, is understood from its effects; the essence is imparticipable and indivisible and unnameable, and is above all names and all understanding," quibus quatuor istus oppositionum modos una contexunt.

295B-C - transcribed
De duodecimo autem in ultima quaestione, de lumine scilicet Thaborio sermonem habentes, aiunt: "Sed et omnes sancti, illustrationem et claritatem seu splendorem, dei Deificationem et Deitatem ipsum vocant, paulo etiam visu firmiorem." Nimirum visible illud, quod "paulo etiam visu firmiorem" dicunt, astruentes. Clarius enimvero horum dogmatum Pater, in his Dialogue Between an Orthodox and a Barlaamite, in haec verba rem interpretatus est: "Vides hunc Theologum (nempe Gregorium) non solum invisibilem Deitatem novisse, sed et visibilem? quae et ipsa increata sit, quandoquidem est et ejus lumen." And later in the same dialogue: "Vides aperte, nedum quae omnimodis invisibilis et intelligibilis est ac imparticipabilis, sed et quae sanctis duntaxat videri potest et participari et intelligi, Dei Deitatem esse."

295D - transcribed
The 13th mode of distinction is that God's essence is said to be immobile; the energy is motion. 14th, the essence is absolute; the operation has the character of relation. 15th, the essence is inimitable; the energy, imitationem ac quod imitatione editur portento comminisecatur.

295D-298A - transcribed
Sane talia asserunt in prima quaestione; aiunt enim: "Sed neque tanquam extra divinam essentiam sit, esse illam existimavimus, sed qui essentialem et naturalm hanc Dei motum esse, ut theologi sentiunt, sciamus, ex divina essentia tanquam ex jugi fonte progredi dicimus ac sacturire." Manifestly, therefore, tanquam ex immobili divina essentia, ejuscemodi motum procedere. Non enim motus quasi ex motu exstiterit.Nam et hujus quoque motus quarundus sit, et sic in infinitum. Declarat tamen etiam in multis suarum lucubrationum, qui horum primus auctor ac inventor est. In the oration or book entitled Confutationes et absurda, he says: "Divine essentia manente immobili, Deitas haec natura habet ut moventur ac impartiatur." Later in the same work: "Haud sane enim Elisabeth Spiritus sancti essentia impieta est; est enim haec immobilis, et quae nec tangi nec capi potest."

298A-B - transcribed
Non solum autem in eum modum penes motum et immobilem divinam discernunt essentiam et operationem, sed etiam, uti dictum est, penes relationdm seu habitudinem, et quod absolutum est, penesque imitationem, et quod inimitabile est, haec in omnibus palam asserentes, ex iis quae Dionysius, de aliis loquens, ipse rite saneque locutus est: "Quantum scilicet qui absolutus ac inimitabilis est, imitationes praecellit ac relationes seu habitudines." Absolutum enim et inimitabile de essentia divina acceperunt; relationes vero seu habitudines et imitationes de increatis et naturalibus et essentialibus, ut vocant, in eo exsistentibus, Dei operationibus.

298C - transcribed
Clarius quoque etiam in quarta quaestione de his disserunt. "Mota enim," inquiunt, "hinc etiam a sancta synodo quaestione: Num quis sanctorum increatam Deitatis gratiam dixerit, ac num etiam relatio seu habitudo et imitatio seu simulacrum, tum vere exsistant, tum de increatis dicantur, allatae sunt sanctorum auctoritates, declarantes, haec non semper dici de iis, quae creata sunt." After a few interjections: "Quocirca nec deificum Spiritus Sancti donum, ipsa scilicet Deitatis gratia, creata est, eo quod relatio est ac habitudo ergo illos, qui Deitate donantur."

298C-299B - transcribed
The 16th mode of distinction is that God's essence eminere dicunt ac sua operatione superiorem; operationem vero inferiorem illa gradum tenere. Universimque de distinctione penes hanc inaequalitatem, quinta dictarum quaestionum, quae in Tomo habentur, aiunt: "Posteaquam vero liquido constitit, divinam operationem Deitatem vocari, quasivimus demonstratrit a theologis, num Deus essentialiter dicime operationi atque his quae essentialiter circa eam considerantur." Peculiariter autem etiam Palamas in his Letter to Acindynus, haec ait: "Est ergo Deitas, quae inferior est, donumque est ejus quae sit superior et quae illa eminentior est: nec--solum Deitas, sed quae increata Deitas sit; supraque illam Deitatem Deus exsistit." Idemqie in his Book Against Symeon, legum custodem ac praesidem: "Nisi enim submissa aut subjecta vel inferior, sive quid ejusmodi operatio dicta fuerit, non vere magnus Dionysius, aliique ejus generis Patres, eminere docent Dei essentiam ac illa superiorem esse. Non enim eminere est, nisi ubi quid eminenti inferius est." Quamobrem, si juxta sententiam synodi, visum est divinam operationem esse Deitatem: hocque ostenso, quaesitum abunde est, num Deus essentialiter illi emineat sitque ea superior: quod et uno omnium calculo aiunt praedicari: quomodo non perpiscue, cum ex iis quae communi consensu, tum quae seorsim, ab eo qui istarum dogmatum auctor fuit, scripta sunt, ipsa Deitas dicatur inferior ac minor, Deusque essentialiter eminens ac illa superior? Hoc enim etiam illi quasi liberalius admittunt, sic absolute concludentes: "Siquidem Deus essentialiter sua Deitate superior est," ut liqueat per eas auctoritates, quibus in hac parte calumniose utuntur, cur distinctionem penes excellentiam ac submissionem unidique commendi [?] sint. Hoc enim illis moribus comparatum, ne a seipsis loqui videantur, in quibus palam est eos blasphemare: sed cujusdam vetutsiorum per calumniam adducta sententia, eamdem ipsam nudam sibjiciunt; ea scilicet quae dicta ab eis sunt in suum deteroquentes scopum, ut suam inde nequitiam astruant. Idque hic etiam praestare omnino convincuntur. Deum enim essentialiter sua operatione (quae ipsa Deitas nuncupatur) majorem illique eminere, adducta auctoritate probantes, per ea quae adduxerunt, quot modis emineat declararunt. Atque aliud quidem ordine vocant, aliud necessaria consequentia, aliud situ[?], aliud quantitate, aliud qualitate.

299C - transcribed
Ac sanc decimus septimus illis adinventus est distinctionis modus penes ordinem, ratione prioris ac posterioris; quem utique distinctionis modum tum ex magno Basilio abstruunt, dicente in his book Confutationum, de discretione quae occurrit in divinas personis, non de essentiae et operationis, ut illi existimant, ipsa distinctione: "Aliud quoddam est ordinis genus," ac subjungente: "In ejusmodi enim prius causam dicimus; posterius, quod est ex causa;" tum ex magno Athanasio, dicente, "Nomen 'Deus' natura posterius est." Quia igitur divina quidem essentia causa est, divina vero operatio ex causa est, colligunt priorem esse divinam essentiam, posteriorem vero divinam operationem.

299D-302A - transcribed
Decimus octavus illis adinventus est distinctionis modus, penes necessariam consecutionem, quod divina quidem essentia praecat, ut id quod ad naturam spectat, divina autem operatio sequatur, ut id quod ad voluntatis sententiam. Ac probare nituntur from the words of Athanasius the Great, dicentis (alio tamen sensu) against the Arians in this way: "Siquidem Deo tribuant [?] velle, quod attinet ad non entia, quiam agnoscunt in Deo quod est voluntate superius?" Ac rursus dicentis: "Quemamodum voluntati opponitur, quod est praeter voluntatis sententiam, ita eminet; praeitque voluntati, quod ex natura est." Ex his enim necessariam inferunt consecutionem, quando quidem quod ex natura est, voluntati eminet, illaque superius est; divina autem voluntas est Dei operatio; fit ergo ut quod ex natura est etiam divinae operationi emineat illaque superius exsistat. Verum sic ait Athanasius: "Eminet praeitque voluntati quod ex natura est, haud secus ac voluntati opponitur, quod est praeter voluntatis sententiam." Jam itaque secundum eamdem consecutionem, quod est ex natura, sequetur ad id quod est praeter voluntatis sententiam, et divina operatio divinam essentiam.

302A-B - transcribed
Decimus nonus illis adinventus est distinctionis modus, penes situm. Essentia enim divina superior est; divina autem operatio inferior, id vero etiam ex magno Basilio per calumniam nituntur astruere, dicente: "Quamobrem si quid saeculis niterius mente conceperis, illud quoque Spiritu inferius est." Quo ex dicto concludentes aiunt: "Quaenam vero existimandum esse saeculis ulteriora, praeter scilicet antesaecularia? Quae autem saeculis priora sunt, omnia increata sunt, quibus divinus vir dixit Spiritum sanctum superiorem esse."

302B - transcribed
The 20th mode of distinction commenti sunt penes quantitatem, quod divina essentia infinities infinite superemineat, divina autem operatio infinities infinite subsidat ac inferior exsistat. Idque ut astruant fucum faciunt, divum Maximum adducentes per calumniam, qui apertissime comparationem ejusmodi de Deo ac rebus ab eo creatis protulerit, nempe Deum infinities infinite emitaere, iis omnibus quae participant ac participantur, quod illi de increata, ut vocant, naturali et essentiali Dei operatione acceperunt; hincque adeo colligunt: "Siquidem divina operatio ex illis videtur quae participantur, quidni et ei Deus infinite eminet?"

302C-303B - transcribed
Hinc et ellis quasi corollari loco vicesimus primus distinctionis modus quaesitus est, penes qual tatis (ut sit dicam) superlationes et submissiones. Quod nimirum Dei quidem essentia, ut quae sunt sancta,{1} superexcedat, operatio vero, ut quae non sunt sancta, superexcedatur: quas utique qualitatis ratione excellentias ac submissiones, ex duplici maxime magni. Dionysii sententia se existimant probare, omnino tamen contra viri sancti mentem. Atque unus locus est, quo Caii dubitationem solvit, qua ab eo quaesierat [Letter 2 to Caius in PG 3:1068A]: "How is He, Who is beyond all, both above source of Divinity and above source of Good?" Ostendit quod deitatis ac bonitatis principium dicitur, ipsam esse, quae ex nobis ad Deum habitudo est ac imitatio; quod et nos Deum imitemur, non ille nos; quae et illorum quae deificantur et bonificantur, divinitatis ac bonitatis principium est: quatenus divinitate ac bonitate donantur. Ac velut concludens subdit: "Qui est omnis principii supra quam principium, etiam sic dicta divinitate ac bonitate, haud secus ac divinitatis et bonitatis principio, superior exsistit: in quantum inimitabilis, incomprehensusque et absolutus, imitationibus habitudinibusque ante [...], iisque quae imitantur ac impartiuntur." Alter locus est [On the Divine Names 12:1 in PG 3:969A], quo explanat quonam modo dicatur "Sanctus sanctorum et Deus deorum, et Dominus dominorum, et Rex regum;" declaratque haec dicendo, eam designari excellentiam [On the Divine Names 12:4 in PG 3:972B], "ut quantum praestant sancta, vel dominantia, vel divina, vel regia, iis quae non sunt, ipsisque participantibus ipsae per se participationes, tantum omnibus sublimior sit, qui est super omnia, omnibusque participantibus et participationibus, auctor ipse imparticipabilis, praecellat."

{1} Cambefis note 1 - transcribed
᾽Ως τὰ ὄντα ἄγια. Portentosa omnia Palamitarum de Dei essentia, ejusque operatione; tantis hic a nostro Caleca exposita, ut solum memorasse, confutasse sit; quod palam sit, ejus, quam essentialem ac caeternam Deo ἐνέργειαν ponunt, eas esse conditiones, quae vere creatum aliquid extra Deum illa esse ostendant; proinde ejus effectum, solaque ejus voluntate exsistens, non necessaria aliqua conjunctione illi cohaerens. Idque omnino evincit Dionysius uterque locus, hic allatos, quibus illi per sununum stuporem nitebantur sua confirmare. Ἐνέργεια ergo, non ipsa in se, quae Deus ipse est, summa cum Deo unitate, nihilque reipsa a natura et essentia diversa, sed ejus effectus; majestas ipsa et claritas, δοζα, quam Deus extra sui in visionem seipso quandoque amicis impartitur, ad Deum se habet, ut quae non sunt sancta, iis comparata quae sancta sunt; quae ipsa creati ad Deum ratio est: τοῦ μὴ οντος πρὸς τὸ ον. Tanquam non sint, ac nihil sint, sic sunt omnis, relata ad Deum.

Hocque volunt sic emphatica Dionysii verba, quibus reddendis non satis felix demidavit [?] Corderii industria, potuitque meliora vel a sodali Lanselien habere: Prior loco ex II To Caius, nullo sensu reddit, ac velut esset θεαρχἰα καὶ ὰναθαρχία, "tanquam principium divinitatis et principium bonitatis," cum sit, "Superior sit[?] ὀ ὐπεράρχιος (Deus omni principium eminens) sic dicta divinitate et bonitate, uti etiam divinitatis et bonitatis principio;" quod Dei donum vocat, quo et dit et boni aefficiamur, participate ab illo; cui proinde liquet eum eminere. Altero loco ex XII On the Divine Names, καὶ πάντων τῶν μετεχόντὸιν καὶ ν, subandi, ὐπερίδρυται, "eminet omnibus participantibus et participationibus;" Cord. "Cum ὀ αἴτιος omnium participantium et participationum auctor." Paulo melius Lauselius, "Superat ea omnia quae participant;" sed debuit [?] addere, "et quae participantur."

303B-306A - transcribed
Hinc manifestissime inveniri dicunt submissam divinitatem, eamdemque ipsam participationem nuncupari et imitationem et habitudinem. Explanant vero omnia haec in fidei suae formula, ut hoc probent: Postquam nimirum visum est, divinam operationem divinitatem dictam increatum esse, quaestisse demonstrari, Num Deus essentialiter illa superior sit; visumque esse etiam hoc, communi omnium calculo praedicari; illa omnino omnibus confirmantes, quae dogmatum auctor in suo dialogo, cui titulus Dialogue Between an Orthodox and a Barlaamite [20], privatim conscripserat. And so he says: "Divinitate (scilicet deitate donandi faculiate) ejus qui cuncta novit, Deus, prius quam fiant, of which the great Basil has said that it is below the Spirit [On the Holy Spirit 19:49 in PG 32:156D], second to the nature according to the great Athanasius [Dialogue with a Macedonian 1:14 in PG 28:1313A]; the divinity which rightly has that name, being around the divine nature, as Gregory of Nyssa has stated [Against Eunomius 3:1 in PG 45:604B]; this is certainly not God's essence, which is above all names, quae nulla proferri voce potest, circa quam praeaeternae semper virtutes sunt ac operationes, quae ipsa divinitas a propria sua operatione nominetur, quomodo non superior exsistat? But we must also call upon the great Dionysius. Hic enim apertius Dei deitates dicit, unamque alteri praecellentem." And later in the same Dialogue: "Omnino vero cum hae virtutes sint rebus superiores (omnia enim quae participant, ex illis quae participabilia sunt, ortus sui habent originem), idemque est ac si dicamus, hae participationes atque virtutes nunquam coeperunt ut auctor is the divine Maximus; although the same man says God is infinite times above even all the things that are participated in [Theological Chapters I:49 in PG 90:1101A]." And later in his Fourth Book Against Acindynus, cujus initium est: "Susurrans igitur: Alio autem loco clarius divus Dionysius ipsas quidem virtutes ac participationes illis quae participant superiores dicit. Idem vero est ac si dicat rebus creatis. Quidquid enim creatum est, participatione (ac quasi precario) esse habet; Deum vero hisce virtutibus ac participationibus superiorem dicit, dum ita scribit: 'Quantum praecellunt,'" etc. Ex his igitur liquido patet omnis probatio excellentiae essentiae divinae, ac demissionis illius operationis; elucetque maxime exterior quidam praecellentiae modus. Quantum enim creata inferiora sunt iis participationibus, quas participant, tantum quoque hae participationes inferiores sunt Dei essentia. Liquet enim ex illa auctorirate, qua est usus ad probandum horum dogmatum auctor. Hoc vero praeter impietatem, ingentis plenum dementiae est.

306B-D - transcribed
Praeter hos vero vicesimus secundus illis modus adinventus est, per respectum ad creaturam; quod nimirum divina operatio, eorum quae extra sunt, effectrix sit, divina autem essentia nullius eorum quae sunt extra, sit effectrix. Nam ut videtur, cum omnino illis constitutum esset, ut trine subsistentem ac beatam illam naturam, nedum ab humanarum rerum gubernatione, sed et a creatione proscriberent, ejusque loco lucem illam, quam ipsi commenti, sunt, uti dictum est, inducerent, ac cum illam unam e multis illis operationibus statuerent, noluerunt eam Dei essentiam dicere, sed Dei operationem; uberius quoque ex efficaci erga creaturas, distinctionum momenta divinae essentiae divinaeque operationis, concludentes. Ac quidem operationem (perinde autem dicatur lucem illam) effectricem causam ac creatricem omnium creatorum docent; divinam vero essentiam, nullius prorsus eorum quae sunt in creatura, ipsam per se auctorem esse, credunt. Aiuntque in prima quaestione: "Ex Deo quidem de creatis quoque dictum est; de essentia autem, de nulla unquam dictum est creatura; quia imo id prorsus a sanctus vetitum est." Haereseon vero auctor ac parens in his dialogue Theophanes et Theotimus, "Non vero," inquit, "allius rei extra effectricem divinam essentiam." Haec vero dum dicunt, quidquid fabulosum ac portentosum tingi animo potest, excesserunt. Quam enim tantis a divina essentia differe dixerunt, uti ostensum est, divinam operationem, hanc ipsam unamque rursus rerum hanc universitatem prius eondidisse, ac postea conservare, asseverant. Consentance igitur huic argumento etiam distinctionis modos contexunt.

306D-307A - transcribed
The 23rd mode is: Quod operatio quidem creatis rebus propinquat, divina vero essentia inaccessa est. 24th, that divina quidem operatio, si accipiatur, haec incolumia praestat; divina vero essentia, priusquam accepta fuerit, eadem consumit. 25th, quod operatio illis commista non confunditur; essentia vero si commercium alium ineat, confusionem patietur. 26th, the energy quidem inferius ad creaturam venit, ab eaque participatur et impartitur, et sanctificat ac illuminat, insidetque, et eos qui sunt digni, deificat; essentia vero ejusmodi est quae non prodeat, ac incommunicabilis manet, nec prorsus in creatis habitat, aut illuminat, vel insidet, aut illa sanctificat. 27th, the energy is, properly speaking, Deity [Deitas], life, wisdom, and power; the essence, by and of itself, is neither deity [deitas], nor life nor wisdom nor power. 28th, the energy is the inheritance, the end of all desire; the essence is neither the inheritance, nor the [object of the] final beatitude.

307B-C - transcribed
In hunc modum inaccessam omni creaturae dicunt divinam essentiam, et intactam et incomprehensam, et quae non prodeat sitque incommunicabilis, non ut inde ejus excellentiae magnitudinem efferant (bene enim esset haec illi magnifice exque decoro tribuere, juxta sanctorum doctorum de Deo doctrinam), sed hoc enitentes, ut eo praetextu, ut videtur, quam procul ab humanis eam rebus proscribant. Majorique temeritate ac audacia, si a nobis participetur, duorum alterum necessario illi eventurum asserunt: "Aut enim," aiunt, "naturam consumet priusquam accipiatur; vel si illius haec particeps facta fuerit, confusionem utique patiatur." Sic cultis illis ac magnificis verbis instructo adversus essentiam divinam mendacio, obsque excellentem ejus terrorem ac majestatem ab humanis eam rebus submoventes, palam jam ac fiducia lumen illud inducunt, illudque ipsum divinam operationem esse asserunt, atque eam ponunt quae inferius ad creaturam veniat, et ab omnibus participatur placide simul ac benigne, eosque qui sunt digni, deificet ac sanctificet, insideatque atque conservat: quae videlicet omnia fiat, ut salutem et incolumitatem universis praestet.

307C-310B - transcribed
Caeterum, quod divinam essentiam ejusmodi sentiant, quae nec adiri possit, ac ea quae adeant, consumat, sequentia confirmant. Post quaestiones enim, around the end of his Confession, volentes hoc crimen subtegere, sic aiunt: "Dei quoque essentiam, idcirco quod sancti inaccessam eam dicant et imparticipabilem, ejusmodi existimare quae corrumpendi vim habeat, eos qui ita sentiant (o audaciam et temeritatem!) impius asseveravere, idque adeo cum Deus Mosi locutus sit: 'No man shall see Me and live' [Ex 33:20]." Proinde quibus videntur dep[?]i[?]ere, ne Dei essentia existimetur, corruptionem ac interitum affere, iisdem ipsis imprudentes hanc illius vim prorsus aestimandam probant. Quid enim aliud haec eis vult ludificatio: "Idque adec cum Deus Mosi locutus sit, 'No man shall see Me and live?' [Ex 33:20]" Si enimvero hoc amoliebantur, esse eam quae corruptionem ac interitum afferat, alicujus loci meminissent, quo Deus quae nostra sunt vivificare ac conflare perhiberetur, non ejus quo oppositum confici videatur. Clarius vero qui a principio haec adinvenit. Enim Fifth Book Against Acindynus, cujus initium est: "Verum quis possit contrarium mentem suadere, Haec igitur," inquit, "divina natura, ipsa secundum se si participetur, aut confusionem patietur, aut naturam quae vim patiendi habet, prius consumet, quam fuerit assumpta." Quod autem dicatur, mortalem hanc naturam consumere, cuinam alii, quam ei quod corrumpit ac interitum facit, tribuatur? Quanquam enim "God is a consuming fire" [Dt 4:24] Scripturae verbis dictes est; id tamen quod omnem consumat pravitatem, non vero quod humanam naturam. Quia imo, idcirco quod illi propositum est, ut salutem ei praestet, malitiam credimus vitiumque abolere ac corrumpere.

310B - transcribed
Ex his vero, cum alia multa, tum etiam non leve absurdum colligitur, quod attinet ad Dei Verbi incarnationem. Quia enim Blessed Ever-Virgin Mary, Mother of God, ex castissimis ac virginalibus sui sanguinis rivulis Deo Verbo carnem commodavit, concepitque et gestavit, ac enixa est ipsum Deum-Hominem Verbum, nec inde consumpta aut corrupta est; in eorum sententia, non ipsummet Dei Verbum concepit, sed quae ipsa non vero exsistit, aut substantiam habet, operationem sustulit. Praeterea vero ex transmutatione panis et vini in Salvatoris corpus et sanguinem emergunt adversus ilios absurda, nec ipsa exigua nec pauca.
Editor: Summary: if human nature can have no contact or communion with God's essence, then Christ was not really incarnate, since His human nature was not really united to His divine essence. Therefore Christ's divine essence is not really distinct from His divine energy.

310C-D - transcribed
Alias opposiones refert [a/ad?] ipse dogmatum auctor ac parens, Fourth Book Against Acindynus, which begins: "Susurrans igitur, quae est in magnum illud lumen, blasphemiam," aitque: "Velui quae imparticipabilis ac incommunicabilis, nec ipsa a se excedens maneat, divina ejus essentia, cum nimirum lumen participetur, et ad creaturam inferius exeat; hoc est, iis qui digni sunt, se conspicuum faciat eosque deitate imbuat." Qui vero tertius retro illis patriarcha Philotheus ille fuit (quem et in sanctorum album ascripserunt, eo scilicet nomine quod eam strenac doctrinam propugnasset, acceleratum alias caput multisque mortibus dignum) in libro quem hoc titulo praenotavit: "Nullam divinarum operationum creatam, quemadmodum illi aunt;" inquit: "Quisnam invidus daemon procaci audacia Ecclesiae Dei inveit, ipsum Dei essentiam in hominibus inhabitantem, expiandos expiare, atque eos qui illuminantur, illustrare, eos denique qui profano aliquo gesta [?] ab honesti rectique tramite deflexerint, reducere, prorsusque in rebus creatis inhabitantem hoc operari, quod a vobis audimus (ac utinam ne esset quidem!) tenebresum vere daemonum inventum?"

310D-311B - transcribed
Cum itaque omnia tribuant operationi, consequenter etiam vere eam ac proprie divinitatem vocant, vitamque et sapientiam ac reliqua absolute; illiusque ratione divinam quoque essentiam haec esse ac nuncupari existimant. Nam in Tomo post quaestiones the Council says: "Quomodo igitur oequum est, naturalem et communem Deitatis trine subsistentia virtutem perimere, ob quam ipse Filius ac Spiritus a theologis virtus laudati sunt?" Is quoque qui illorum primus patriarcha fuit, nempe Isidore, ait: "Tuam vere ac proprie Deitatem operationem dicimus; haud raro vere desiderio atque amore, etiam naturam. Quod igitur illae tibi communes sunt, uniusque Deitatis trias est, increatum te [?] canimus, utramvis aliquis dicat." Hoc vero Ecclesiae caniticis seu modulis divinus hic vir coaptavit. Non solum enim quibus crediderunt, haec se sentire scripto consignarunt, sed et quibus in Ecclesia canticis celebrandum sanxerunt. Ante hunc vero, horum antesignanus [?] ac parens, in libro, cujus initium est: "Spiritu afflante dictatas secuti Patrum sententias," ait "Deitas etiam Dei natura nuncupatur; verius autem magisque proprie operatio."

311B-D - transcribed
Hoc ex principio, multarum quoque divinities and energies are freely admitted turbam; parum [?] quidem ex iis quae ante quaestiones, quasi nimirum objectis satisfaciendo, affirmarunt. Nam cum dixissent: "Sed et quibus accusabant the Archbishop of Thessalonica, velut qui multas Deitates dicat," non adjecerunt ipsum non dicere; sed potius ut dicere astuerent, verbis sequentibus usi sunt, dicentes: "Idcirco nimirum, quod divinas omnes ac communes three hypostases or persons virtutes et orationes asserit increatas esse." Quamobrem non hoc sustulerunt, dicere illum plures deitates; sed magis esse illas increatas hisce probaverunt. Partim vero ex iis quae seorsim talium dogmatum magister ac antesignanus in his Dialogue Between an Orthodox and a Barlaamite conscripsit. Nam cum dixisset: "Una est trium personarum divinitas, id est natura et essentia, essentia omni superior, simplex, invisibilis, imparticipabilis, nulla mentis vi ullo modo cogitabilis," subjunxit: "Quas vero sancti alius dicunt Deitates, sive unam, sive duas, sive plures", aliaque astruens, ad declarandum esse plures Deitates. Quod si "non de vocibus illi sermo est," uti dixit, "sed de dogmatis deque rebus certamen habet," quomodo non et has Deitates res exsistere, recte quis dicat? Nam et illi, per ea quae fatentur, istud affirmant. But in his Letter to the Bishop of Cyzicus, which begins: "Scire te volo," he says that "multiplicationem Deus non patitur, tamet quis per eum modum duas aut plures Deitates dicat." Sexcentaque alia desumere liceat ex eorum books and writings, unde sic eam ipsorum de multitudine turbaque Deitatum opinionem esse liqueat.

311D-314C - transcribed
Videntur autem in hanc evasisse superstitionem, eo quod non exsistiment, Deum ipsum per se una virtute posse omnia producere, eamdemque gubernare ac incolumia praestare (ob summam nimirum ejus perfectionem et simplicitatem et unionem), sed hac quidem istud, illa illud, atque alia aliud. Qui enim tertius, uti dictum est, eorum patriarcha fuit [Philotheus], in illis capitulis quae edidit, says in the eighth chapter: "Quae de Deo dicuntur ac scribuntur nomina, divinarum ejus operationem nomina sunt. Nimirum habet Deus virtutem et operationem operantem in omnibus quae vita praedita sunt, sive humanam vitam dixeris, sive divinam; vocaturque illa Dei operatio vita. Habet in illis qui illuminantur virtutem et operationem, lumen; et vocatur illa operatio lumen seu lux. Prae illis autem pariter virtutem habet et operationem, in illis qui deificantur operantem deificationem; diciturque illa operatio divinitas." Has itaque cum sic discrete alias ab aliis nominant, pluraliter divine energies and operationes appellant; cum vero unite (quemadmodum etiam rerum hanc universitatem unum mundum solemus vocare), tanquam de una operatione sermonem habent. Quamobrem etiam quaerunt, suarum quaestionum fourth book "si deitatis vox solum non in essentia, verum etiam in operando seu virtute laudata sit." Ex eo autem quod ille dixerit: "habere Deum operationem, in omnibus quae vita praedita sunt, operantem, sive humanam vitam dixeris, sive divinam," liquet eos existimare, una eademque operatione praestari, velutque effici, tum Dei vitam, tum vitam humanam: unaque et eadem sapientia constare Dei sapientiam et humanam sapientiam, aliaque similiter. Hoc namque sibi vult, quod in ea quae in Tomo habetur, fidei formula ac confessione, dicunt; nempe, "tum operatione praestare, tum praestari (agere scilicet et agi) nedum de creatis, verum etiam de sempiternis ac increatis posse dici."

314C-D - transcribed
Ex his igitur volut unum quemdam mundum atque ornatum acervantes, sortem esse dicunt ac possessionem omnium justorum, totam lumen illud visibile contingentes, ipsumque omnium desiderabilium supremum statuentes. Quemadmodum enim harum quamlibet seorsim participationem appellabant (sapientium nimirum sapientiam et viventiu a vitam), sic et omnes collectim ipsam per se participationem vocant. Ostendunt vero se ita sentire per totam fere ipsorum fidem. Quid enim sibi vult, quad in Tomo aiunt: "Which energy gives uncreated grace, and which is called deification and the deifying gift of the Holy Spirit, and uncreated habit [love?], and the eternal natural and essential motion of God's essence? And this is what all participate in, while God's essence remains utterly imparticipable." Apertius tamen, qui hanc primum fidem adinvenit, posteaque, eo quo voluit modo, composuit, in libro quem praenotavit "Redargutiones et absurda," ostendit. "Quid igitur," inquit, "Dei naturam ac essentiam possidebunt? Haudquaquam, sed vivificam gratiam, quae et regnum appellatur: quae videlicet, tametsi non sit Dei natura (haec enim imparticipabilis est), est tamen naturalis Dei operatio naturaliter illi comes, et quae circa illum intelligatur, inseparabiliter illi haerens. Quamobrem etiam qui illius haeres ac possessor est, Dei dicitur possessor et haeres".

314D-315B - transcribed
Sed et alii plurimi modi illorum inserti decretis occurrerunt. Nec enim hic nobis propositus finis, ut omnes impraesentiarum repraesentemus; sed quantum sufficit, ut eorum impudentiae audaciam ac temeritatem, novataeque fidei crimen ostendamus, quo nimirum unum perfectissimum simplicissimimumque Deum in sexcenta, parvaque et magna, aicque diversa, diviserunt; et ad eorum blasphemiae prodendam falsitatem, quod eum haec aliaque ejus generis damnanda temeritate circa Deum praesumant, postea inficiantur, piisque hac in parte ascribunt, quorum illi jure rei teneantur; ad erroris item magnitudinem paucis ob oculos poncadam, iis qui ignorantia laborant, ut noverint, quam imprudentes fidem teneant, et in quod periculum animae praecipites ruant, cujusmodi est et ille distinctionis modus, a nobis nihilominus dicendus, ad probandum alios quoque plures istiusmodi apud illos, uti dictum est, exstare.

315B - transcribed
Nam hoc quoque effutire ausi sunt, essentiam quidem sui ratione immortalem esse, operationem vero, ratione quidem essentiae, esse immortalem: sui autem ratione, νέκρωσιν (quasi dicas, mortificationem ac mortis auctorem). Namque Palamas says in his book, On Divine and Deifying Participation: "Sin autem illi per hunc modum et immortaliter vivunt et moriuntur, multique qui aevo hoc vivunt, mortui sunt, uti ostendit qui vitae ac mortis arbiter est; fit ergo ut et Deitas mortificatio ac mortis auctor exsistat, cum per naturam immortalis maneat."

315B-D - transcribed
Conclusum itaque est, non aliunde, sed ex eis quae publice synodica cognitione promulgarunt, et ad fidei formulam ac confessionem conscripserunt ac crediderunt; quinimo credunt, atque eos quo non ipsis credunt ac morem gerunt, diris publicis subjiciunt; there is certainly a distinction in God between the divine essence and the divine energy, usually explained in this way: in God, God's essence is one thing, and another thing that is not God's essence; the natural Triune subsistence is one thing, and there is another thing which is not subsistence or person; one possesses, the other is possessed; the essence is one, the energies are many; one is the author and cause, the other is from the author and cause; one is energizing, the other is energized; one is that distinguishes, the other is distinguished; one is imparticipable, the other participable; one indivisible, the other divisible; one is without name, the other is named; one cannot be perceived with the intellect, the other is intelligible; one is invisible, the other is visible; one is immobile, the other moves; one is absolute, the other has the state or character of relation; one is inimitable, the other is imitable; one is prior, the other is posterior; one is superior, the other is inferior; one is, according to nature, goes before, but the other, as an addition to nature, follows, or is its companion: the one which is imparticipable, rises above infinity infinitely; the other, which is participable, is infinitely inferior to infinity [?]; one, as that which is holy, is preeminent [eminet]; the other, as that which is not holy, is lower [subjacet].

315D-318C - transcribed
Hae quidem antitheses co ordine distributae, quod utique decorum ac magnificum est, tribuunt Dei essentiae, summopere vero deprimunt, quam vocari docuerunt increatam Dei operationem: quae autem sequuntur, secus omnino divinam quidem essentiam deprimunt, victoriam vero rursus tribuunt divinae operationi. Divina enim operatio rerum quae sunt extra effectrix est; divina vero essentia nullius eorum quae sunt extra effectrix est; atque illa quidem creatis rebus accedit, haec vero inaccessa est; atque illa quidem percepta, ea incolumia praestat, haec vero priusquam percepta sit, eadem consumit. Illa iis commista, non confunditur: haec, si percepta fuerit, confusionem patietur; atque operatio quidem inferius ad creaturam venit, et ab ea percipitur et communicatur, et sanctificat et illuminat et insidet, et eos qui sunt digni, deificat; essentia vero a se non excedens ac incommunicabilis manet, nullo prorsus modo habitans in creatis, neque sanctificans, nec illuminans, nec insidens, nec illa deificans. Ac quidem illa vere ac proprie deitas est, and life and wisdom and power; haec autem sui ipsa ratione non est deitas, neque vita neque sapientia neque virtus. Atque illa quidem omnium haereditas est ac possessio, finisque appetibilium; haec autem neque haereditas seu possessio illius cujusquam est, nec beatitudinis finis. Ergone fieri possit, ut quae sic diversa sunt atque distincta, in rem unam uniformem et simplicissimam perfectissimamque, qualis est Deus, unam denique Deitatem conveniant? seu potius una Deitas existant, the Father, the Son, and the Holy Spirit, ut ipsi (mirabiles scilicet theologi) portente confinxerunt, dicentes, uti superius expositum est in suis Anathematismis: "Iis qui sentiunt ac dicunt, Deitatis nomen de sola essentia dici, nec juxta pium Ecclesiae sensum nihilominus in divina ipsum operatione poni, sicque rursus unam modis omnibus Deitatem the Father, the Son, and the Holy Spirit docent, anathema," ut ipsi aiunt. Ergo possibile? aut non impossibile, sicut impossibile est, quod est et non est; quodque vere subsistit, nec vere subsistens est; quoque invisibile, et quod visibile st; quodque infinities infinite eminet et quod toties sicque inferius est; ac quaecunque alia modi superius recensiti habent. Hoc sane, an fieri possit cogitandum relinquitur quibus vel mica judicii ac sanae rationis est.

318D-319A - transcribed
Sic igitur, posteaquam his, quos diximus, aliaque pluribus distinctionis ac oppositionibus modis unum Deum in essentiam et operationem diviserunt; deinde tanquam essentia, et quod essentia caret, quodque subsistit, et quod non vere exsistens est, ac reliqua sic opposita, in unum cocuntia, compositionem non facerent (compositum enim est, quod ex multis atque distinctis constat, sive quod multis in idem cocuntibus integrum ac perfectum exstat, ut vera ac certa theologorum doctrina est), non fieri compositionem affirmant, ex divina essentia, exque iis, quae illi realiter distincta, coexistere ipsi existimant, contra omnem rationem, omnemque sanctorum doctrinam. Non enim sic omni sensu ac judicio destituti Patres, ut quod ex distinctis ac diversis constat, quorum distincta sit diversaque ratio tum re tum ratione, simplex esse affirmarint, uti ipsi per calumniam illis tribuunt, Judaeorum more ad litteram crassis legentes, quae ab eis conscripta sunt, deque aliis dicta, ad alia perperam referentes, quod ubique erroris illis causa fuit; non raro etiam ad litteram longe alienissimam a magistris viam ineuntes, quod et ipsum sequentibus liquebit.

319A-D - transcribed
Denique quod non fiat compositio, Palamas says in the book which begins, "Afflante Spiritu dictata Patrum: Increatum adjacens, unam et aequalem simplicemque, in ea conspectam discretione, deitatem facit. Etenim quidquid increatum est, pari etia gaudet honore ac unitum est; nec in iis quae sunt increata, in unum coeuntibus, esse compositionem unquam contigerit." In alio quoque, cujus initium: "Susurrans itaque: neque vero hoc intelligere potuit, qui in his compositiones insipienter animo cogitavit. Ea quae increata vereque simplicia sunt, si in unum conveniant, nullam facere compositionem." Quique patriarcha fuit Philotheus in his ninth chapter: "Nos vero qui ex sanctorum dictis noverimus, ne hominem quidem, naturales ipsius proprietates facere unquam compositum; at neque artium rationes ac scientias. Nemo enim unquam hominem compositum dixerit, quod naturam habeat et naturalem operationem, vel quod naturam et artem, puta grammaticam, vel fabrilem, aut agriculturam. Cumque se ita in hominibus res habeat, quid de Deo dicendum, qui eximia quadam ratione ac supra quam ferat natura, omnia habeat? Sed tunc exsistit atque dicitur compositio, cum duae res, quae singular propriam subsistentiam habeant, et quarum quaelibet, ipsa per se absque alia esse potest ac intelligi; cum, inquam, talia compositionem ac unionem inter se, si unam hypostasim unumque subsistens, inierint, velut in homine body and soul; vel i domo lapides et ligna et terrum. Haec enim singula per seipsa cum sint singulare quoddam, id est, hypostasis, cum inter se compositionem unionemque inierint, tunc dicitur compositio sive unio, duarum rerum, sive etiam plurium, per se existentium." Haec autem quantam viri dementiam arguant, ne dicendum quidem.

319D-322A - transcribed
Similiter quoque in Tomo simul omnes pronuntiant: "Post haec quasivimus ex sanctis, num liceat aliquam in Deo intelligere compositionem, ob divinae essentiae et operationis distinctionem? Ostensumque est omnium sanctorum communi celebratum praeconio, nullam inde in Deo existimandam esse compositionem." Sed et in Anathematismus suis in haec verba enuntiant: "His qui sentiunt ac dicunt omnino propterea aliquam in Deo fieri compositionem, nec fidem sanctorum doctrinae habent, docentium, ex naturalibus nullam in natura existare compositionem, ita ut distinctio haec nihil prorsus officiat divinae simplicitati, anathema," ut ipsi volunt.

322A-D - transcribed
Quia vero pariter alia quoque valde impia ac absurda dogmata illis adinevnta sunt, quae non cadunt sub divisionum modos, necessarium est etiam hic quadam ex illis exponanamus, ut hinc quoque novae illorum fidei falsitatem ac dementiam ostendamus. Quas enim de novo divinitates conflaverunt, quandoque etiam Deos vocant. Palamas sane in quadam suarum Oration on the Light, duplex scilicet Namen [?] volens ostendere: "Non solum Deus est, qui sit super ea quae sunt, id est, entia (nempe operatio, de qua illi sermo erat), sed et supra quam Deus. Nec solum supra omne quod affirmatur, est; sed et supra ia omne quod negando removetur, ejus excellentia qui eos supra omnia, omnemque excellentiam, quaecunque illa sit, superat." Rursusque in eodem: "Sed neque ex theologia illud audivit, sane omnium loco nobis fore divinam naturam, ut inde tandem persuadeatur Deum esse hoc lumen." The same in his Second Book Against Barlaam altera capita, quem praenotat: "Catalogus absurdorum quae sequuntur, Enimvero quandoquidem sunt quae Deum participent, Dei autem, quae omnem essentiam superat, essentia, prorsus imparticipabilis est; plane aliquid intercedit inter essentiam imparticipabilem et ea quae participant, per quod ea quae sunt Dei participent." After a few interjections: "Porro alius nobis Deus quaerendus est, qui nedum sit ipse a se perfectus, a se efficax, ipse seipsum per seipsum videns, verum etiam bonus. Omninoque nobis Deus quarendus est, in hunc fere modum participabilis, cujus singuli participatione convenienter pro participationis ratione et modo, cum exsistentes, tum viventes, tumque divini erimus. Est igitur aliquid medium inter creata et illam imparticipabilem (ut sic dicam) superessentialitatem (essentiam scilicet vim omnem ac modum essentiae superantem), nec unum duntaxat, sed et plura; totque adeo, quot nimirum etiam haec participantia, cujus munere per se sunt, media scilicet illa. Virtutes enim sunt superexcellentis illius essentiae, quae videlicet simpliciter ac unite praehabem [?] ac contineat participabilium omnem multitudinem." Idcirco in quibusdam suarum lucubrationum quandoque eructavit, dicens: "Quot sunt res in specie, tot sunt et divinitates, aliae aliis superexcellentes, aliae inferiores." And he he says later in his book, which begins: "Non est nobis, amice: Et hunc itaque divinum splendorem et gratiam et operationem, et donum sanctissimi Spiritus, Spiritum sanctum divinae Scripturae appellant; sed et Deitatem et Deum, et vim deificam, et per se bonitatem et bonificam. Rerum quoque universitatis auctorem ac conditorem divinae eaedem Scripturae vocant divinam hanc gratiam, energy and gift, proceeding from the superessential Trinity, as Dionysius the Areopagite testifies."

322D-326B - transcribed
Quoque patriarcha fuit Isidore, in quodam suorum Modulorum ait: "Esse te quidem, non vero quid esse significare intelligimus; Deum autem operationem." Ad haec vero patriarcha Philotheus ipse quoque, in suis Canticus, sic ait: "Venite, nova nunc sepulchri prole luce aspectabili, ante illustrem diem suscitationis regui lucis, fruamur, eam ut Deum in saecula laudantes." Praeterea Palamas, in suis orationibus, quas "Priores et Posteriores" praenotat, haec dicit: "Lumen tamen ipsum vere exsistens spiritualiter videre dicunt; quod sit ipsum, et non symbolicum exsistat. Cum enim semper exsistat, aitque immateriale et quod mente possit intelligi, id noverunt rei ipso periculo." Rursus quoque in alia suarum lucubrationum, which begins, "Susurrans," says this: "Itaque lumen illud, tum signum est, tum lumen verum, nec quovis modo verum, sed ipsum exstitit lumen verum." And later in the same book: "Quamvis habeat quod lumen appellatur, sed et verum vocatur lumen, quinimo ipsum verum lumen, quod Deus induit tanquam vestimentum [Ps 103:2]." Praeterea addit, "Etiam contemperationes quasdam ac mistiones ejuscemodi luminis fieri, cum his qui vident." Aitque in quadam earum quae dictae sunt, suarum de lumine orationam: "Unum est, cum versatur cum vidente, quandoque diversum videtur: quandoque quidem assurgit supra corpus, attollitque in attitudinem nullis verbis explicabilem: quandoque rursus etiam corpus coaptans, proprioque impartiens splendore et pace ac dilectione[?], deiformique voluptate et tranquillitate adimplens, oculis corporeis, o miraculum! comprehensum efficitur. Quandoque radii natura intelligibilis circumfusum etiam oculis conspecta illa praestat his qui digni exstiterint, nullam interim ipsum prorsus vocent emittens ac sonum: quandoque ei qui videt, per arcana verba et ineffuta[?] (ut ita dicam) clare loquitur. Ac primum aperte ita affetur: 'Ego sum, noli timere. Ego sum.' Non enim Deitas a me separatur, qua per communionem illis deitatem praesto, qui deificantur, Ego sum qui adsum, et deificationem operor. Num vides omnia in me, et me prae omnibus? Verum propter te in te fio omnia. Propter te etiam tibi visibilis fio." And later in alia, which begins, "Convenienter sane Scriptura," haec ait: "Unus in contemplatione spiritus, cum illis qui per puram orationem interpellant, lumen efficitur; quod videatur, et ab eis non dividatur." And later in alia: "Sciunt initiati et aiunt: Non conjugium exiguis quibusdam partibus atque viribus necessitudinem praestans, sed velut commistionem cum anima esse, luminis gratiae in ea moram et habitationem; mirabilem sane velut arcanam oc pene innuditam." Furthermore, "Conjugalis societatis unio majus quid reliquis videtur habere; at neque illa naturalis quasi concretio est neque commistio; sed quadam ex consuetudine ac velut adhaesione unum plura fiunt. 'Erunt enim, inquit, 'two in one flesh' [Gen 2:24]; solumque in carnem, sed non etiam in spiritum. Dei autem, cum iis qui promerentur, unio, scientiae omnem modum excedit, quod tota ac integra sit, ejusque Spiritus, qui sermone penetrabilius [Heb 4:12], omnes pervadit mundos spiritus."

{2} Cambefis note 2:

{3} Cambefis note 3 - transcribed
Massalianorum ista omnia purporis exque umbilico videntium Deum.

{4} Cambefis note 4:

326B-C - transcribed
Praeterea docent tres Deitatis personas, qua personae sunt, quodam modo inter se non discerni, sed contrarie vicissim ad virtutes atque operationes se personas habere. And Palamas says in his book Ad Paulum Assa: "Cum dirimitur Deitas secundum hypostases, indiscreta manet ac indistincta quoad operationes; cum vero secundum virtutes ac operationes dirimitur, indiscreta ac indistincta manet, quoad hypostases." In alio quoque, cujus initium: "Convenienter sane Scriptura; quia enim Deitas, quod attinet ad hypostases, quodque operationes dirimitur, diversitas cernitur secundum utramque discretionem, quae se contrario modo ac vicissim habeant, nam divinarum quidem personarum propria nomina, communia sunt operationibus; quae vero personis communia sunt, propria nomina sunt divinarum operationum."

326C-327A - transcribed
Ad haec docent non sufficere trinae subsistenti Deitati, ipsam per se exsistentem ac vere subsistentem virtutem atque operationem; sed aliam quoque necessarium esse, quae non sit ipsa subsistens. And Palamas says in quodam suorum dialogorum: "Habet quidem Pater sapientiam et virtutem, et vitam et operationem (nempe Filium) essentialim et naturalem; Filius vero num virtutis expers et vitae et operationis seu efficacitatis, aut etiam tota essentia sanctae Trinitatis?" In Tomo quoque synodice decernunt ac pronuntiant: "Ex his nimirum sancta synodus ostendit, eum qui dicat solummodo Filium et Spiritum sanctum increatas esse Dei operationes, tanquam non sentiat communem trium personarum naturalem operationem, pridem exstinctam ac abolitam Marcelli, Photini and Sophronius haeresim audere dequo in Ecclesiam Dei insinuare ac proferre." Paucisque interjectis: "Nobis vero plenus sermo, non de hac, sed de illa quae communis est trine subsistentis Deitatis, quae ipso non est hypostasis seu persona, sed natura, eximiaque ac supra naturam ratione divinarum hypostaseon seu personarum inest." And later in the same work: "Quomodo igitur rationi consentaneum, communem trine subsistentis Deitatis inficiari virtutem, cujus ratione Filius et Spiritus sanctus virtus a theologis laudantur?"

327A-C - transcribed
Item docent, qui apud illos mundati sint, taliumque operationum effectus, increatos et ipsos reddi. Palamas says in his Letter to Acindynus: "Do you not clearly see that grace is uncreated? Not only is grace entirely uncreated, but also the effect of God's energy is uncreated. Likewise with the great Paul, no longer living the temporal life, but the divine and eternal Word dwelling in him, the effect is eternal and immortal." After a few interjections: "And so Paul was created, as long as he lived did as God commanded, not for the sake of things that are made; not living for these things, but for that which the indwelling God fulfilled in him, became uncreated by grace. In short, life is effective only with the Word of God inside oneself." Furthermore in the same place: "Quonam igitur aliquis modo vel si nullam divinarum operationum rationem habeat, unum esse increatum concesserit, non addendo natura, cum per gratiam multi sint increati et dit, ac deitate ejusmodi, quae pro eorum ratione illis conveniat, praediti?" And further, "Enimvero sunt quidem hi omnes per gratiae munus increati, uti sane etiam dit; ipsa vero gratia increata est, sicut paulo ante probatum est." And furthermore, "The energies of God are uncreated, even though many created things are their effect." In oratione quoque, which begins: "Contentiosius quidem: Quinam igitur fiat ut gratia increata non sit, cujus manere qui ejus fuerint participes, principii expertes et increati, immortalesque et semviterni atque coelestes secundum illam, Patrum sententia dicti sunt?"

327C-D - transcribed
Praeterea docent esse multas Dei hypostases. Ait enim Palamas: "Quia vero multas et distinctas hypostases et virtutes et operationes habet Deus, nisi una aliqua causa (seu auctor) in illis sit, multa et distincta erunt divinitatis principia." Atque id confirmat, ex eo quod idem[?] praeterea sentiant, doceantque; quod nimirum multas has operationes, quas non vere exsistentes ac subsistentes dicebant, ipsas jam quoque essentias esse dicant. Quamobrem Palamas says in his Oration at Ænum, which begins, "Sublato vere pudore: Atqui juxta magnificum reipsa divinoque Spiritu afflatum sanctorum Patrum sensum, pie quis etiam exsentiam vocet, quamlibet divinarum operationum."

327D-330C - transcribed
Praetera ausi sunt impudentissimi hominum dicere, certa quadam ratione ac proportione respondere, sicut legalia mysteria evangelicorum documentorum traditionibus, sic has quoque novis Palamae decretis et opinionibus. Editus enim a patriarcha Philothea Tomus, quas ex Montis sancti monachorum persona, Palamae commendatitius, haec habet: "Quae plene vulgata, cuntisque communitur cognita, ac palam praedicata sunt per Mosen docreta, legis fuerunt mysteria, sotis prophetis in spiritu praevisa; sanctis autem futuro aeva[?] promissa bona, evangelicae sunt disciplinae mysteria his, qui per Spiritum digni habiti sunt qui conspicerunt, ipsisque adeo mediocriter in arrhabonis partem concessa atque praevisa. Verum sicut si quis Judaeorum, non religiosa pietate prophetas audiens, dicentes Verbum ac Spiritum Deo coaeternos ac praeaeternos esse, aures continuisset, nempe arbitratus se voces audire, quibus illi pietas interdiceret, eique quam pii confiterentur voci contrarias, ei nimirum quae dicit, 'The Lord your God is one Lord' [Dt 6:4], sic et nunc forte alicui accidat, qui mysteria Spiritus, iis duntaxat cognita qui virtutis cultu purgati sint, religiosa pietate non audiat. Verum sicut rursus praedictionum eventus, quae tunc erant mysteria atque arcana, manifestis consentire ostendit; credimusque nunc in Patrem et Filium et Spiritum sanctum, trine subsistentem Deitatem, natura unam; sic et futuro saeculo temporibus suis patefacto, secundum ineffabilem Dei unius in tribus personis manifestationem, mysteria atque arcana, manifestis consona cunctis videbuntur. Sed et illud nihilominus observandum, quanquam postea finibus terrae innotuit, trine subsistentis Deitatis fidem nequaquam officere doctrinae unius principatus; prophetae tamen illa ante etiam rerum eventum certo cognoscebant; his autem qui tunc illis credebant, non satis suaderi poterat; eodem ergo modo, ne nunc quidem nos nescimus confessionis verba, tum scilicet eorum quae palam praedicantur, tum quae nunc mystice in spiritu dignis praelucent."

{5} Cambefis note 5:

330C-331C - transcribed
Haec ex multis, ac quae numerum excedere videantur, ex absurdis blasphemisque Palamae, ejusque synodi dogmatis, quantum operae pretium videbatur, hic loci exposuimus; multitudinem ipsam molestam existimantes, qua proinde abstinendum doximus. Puto autem satis esse quae allata sunt, ad probandum eorum fidem, extra fidei catholicae ac apostolicae, quam sancti praedicant, fines prorsus positam esse; idque adeo ex ipsis eorum verbis et sermonibus ac sententiis, quae communiter privatimque conscripserunt, ac scripto credenda tradiderunt, eosque qui non credunt, publicis in Ecclesia diris ac anthemati subjiciunt. Nam pars quidem ex Palamae libris et orationibus dogmatisque sumpta est, qui ejus fidei magister duxque fuit; cujus merito nedum vivens honores consecutus est, quod ita credidit docuitque, Thessalonicensis archiepiscopus factus; verum etiam mortuus, hymnis ac hostiis, pari munere ac qui olim Ecclesiae doctores pietatis laude claruerunt, Athanasius, Basil, Chrysostom, ac reliqui, quotannis festive celebratur; pars vero ex iis quae in Tomo diserte ipsisque clare verbis habentur; in quo Ecclesia tota, universaque synodus, praesidente imperatore, hanc illius firmissime fidem, velut pietatis regulam rectaeque fidei columnam, reliquis tenendam tradidit, ac quem perinde ac sacra Evangelia colunt, nihilque non mollunter ut ille consistat ac firmitatis obtineat robur: sed et seorsim, velut religiosissim ac qui in omnibus pro veritate pugna functus sit, conventus ille Ecclesiae, illius in eo memoriam facit, simulque ab eo quovis loco dicta, ceu rectissime dicta scriptaque ad pietatis normam, laudans sanciensque tradit.

331C-334B - transcribed
Aiunt itaque in Tomo, post quaestiones, prope illius finem: "Caeterum, quem saepius sacratissimum Thessalonicensem metropolitam diximus, qui nihil dissentaneum divinis Eloquiis vel scribat vel sentiat; quia potius, qui etiam pro communi nostra pietate et traditione, pro eo ac honesti rectique ratio postulant, depugnet, nedum per calumniam illi seu magis Ecclesiae, objectis nugia, modus omnibus superiorem, sed et Ecclesiae ac pietatis tutissimum defensorem et propugnatorem adjutoremque decernimus ac pronuntiamus. His autem eo eventu peractis, adhuc reliquam erat, nobis hoc satagentibus, ut scilicet dicam inferre volentium crimen omne dilueremus, nec ea quae in sacratissimi Thessalonicensis lucubrationibus ac scriptis, Ecclesiae hostes erroris nota aspergerent ac sagillarent, indiscussa omittere; quanquam ex iis quae in sancta synodo examinata sunt, haec etiam omnia merito videri possint comprehensa. Cum itaque potentissimus ac sanctissimus dominus noster ac imperator haec seorsim illius conscripta manu nactus esset, ac nobis ea porrexisset; nos singula quaeque in sacratissimi Thessalonicensis codice legimus serioque examinavimus, convenientes in Magnam ecclesiam, diemque in ea communi conventu, non semel, sed bis, terque ac saepius transigentes, sacratissimumque Thessalonicensis Ecclesiae metropolitam, in his quoque sacris theologis consentaneum invenimus, ejus vero accusatores, multis magnisque haeresibus obnoxios, dictisque theologrum palam contradicentes;" tumque haec illaque subjiciunt, compluraque alia nugantur, haud secus ac impudicae mulieres, suam ipsorum turpitudinem aliis tribuentes.

{6} Cambefis note 6 - transcribed
"Ἀλλὰ καὶ θανών." Novi hujus ex orco sancti operum exstat spissum satis volumen in Bibliotheca Em. card. Mozarini τοῦ μακαρἰτου, quod ipsum "sancti Gregorii Thessalonicensis archiepiscopi" praenotatur. Nolim tamen ullus in Ecclesiae (quae una Christi sponsa est ac columba) castris [...???...], Possiniano in Theophylacto perinde achisatatico, etsi non forte tantis haeretico, errato, sanctum nobis ex ejus fide (glorioso scilicet illo titulo, Τοῦ ἐν άγίοις Πατρὸς ὴμῶν Γρηγορίου) obtrudat; ut neque Ephesium, aliosque, quos sic vindicant caeci homines et pervicaces, non alio quam erroris, vel iis inventi, vel producti factique auctoris, ac schismatis, praemio; quo uno, reliqua omnia ejus retro Ecclesiae lumina, illis addunt; sic laudant, sic venditant, sic in quemque illorum, omnium superiorum laudes, hisque majores fastuosioresque titulos effusius acervant. Sic certe Michael Psellus Cerularium Photiani schismatis instauratorem, Oratione ejus laudatoria, quae mihi exstat, cum ejus aliis producenda, magnifice celbrat, cunctisque superioribus ejus sedis [?]antistitibus praefert, quod illis pene άδιάφορον habentibus, quo dissidere videbantur Latina Graecaque Ecclesia, ipse majori zelo exarserit, calentiusque Latinos impugnarit, ab ab eis, Ecclesiae, cui praeerat, aeterno schismate coetum abjunxerit: quod post Photium reliqui non fecerant, etsi eorum plures Romanam Ecclesiam rodere non cessabant, ac schismatis semina fovere, ovaque ponere, quae tanta Ecclesiarum labe, omnium audacissimus exclusit, quem dicebam, Cerularius, ipse ejusdem Pselli Oratione ad synodum, suis omnibus coloribus depictus, si qua fides hominis sic versatilis ingenii ac ipse se utraque illa oratione Psellus prodidit. Erunt tamen ambae nec lectu injucundae, nec ejus Ecclesiae, urbisque ac imperii notitiae, sic doctis expetitae, prorsus inutiles. Noster Calecas contra errores Graecorum hoc vel maxime voluerit, quod a Cerulario ad Photium retro, ejus sedis antistites a schismatis vel haereseos nota liberat; nec Leo Allatius in sua de Graecorum libris ecclesiasticis Dissertatione ipsum impugnans, aliud evincit, quam quod modo a me dictum est.

334B-335A - transcribed
Celebrant vero eum in iis etiam, in quibus non credentes ipsorum blasphemiis anathemate feriunt. Aiunt itaque, "Gregorii sanctissimi metropolitae Thessalonicensis, qui synodice in Majori ecclesia Barlaam and Acindynus, haereseon auctores ac inventores, abdicavit;" tumque adjectis, in quibus eos calumniae non piget, nec mendacii, abunde subjiciunt: "Qui pro communi Christi Ecclesiae verisque ac certis de Deitate decretis sapienter admodumque strenue scriptorum monumentis, sermonibusque ac disputationibus depugnavit, unamque Deitatem et Deum unum trina subsistentem, operationis ac voluntatis facultate praeditum, omnipotentem, per omnia increatum, secundum Scripturas et theologos harumque interpretes, praedicavit, quique horum omnium et verbis et factis et conscius et astipulator et consentiens diligensque curator ac propugnator enituit, aeterna memoria," ut volunt ipsi. Quomodo autem unum Deum dicat, manifestum est ex ante dictis; velut nimirum, quod ex multis atque diversis seu distinctis unum conflatur. Quomodo vero voluntatis ac operandi vi praeditum, velut scilicet qui multas atque diversas seu distinctas operationes in se contineat; atque ut multis suorum scriptorum locis, omnipotentem eum vocat, non quia divina essentia et infinita, omnemque vincens plenitudinem omnia potest, estque omnia, et vita et sapientia et bonitas et virtus seu potentia, ac si quid aliud absolute illi tribuitur; ac sicut Damascenus dicit []: "Deus est essentia omnium creatrix ob summam perfectionem et simplicitatem et unitatem;" sed ita dicit Omnipotentem, velut qui in seipso unitas omnesque complectatur virtutes, seu vires, tum ipsas inter se, tum ab essentia divina, quomodo in superioribus reaccusamus[?], distinctis[?]. Hoc vero est, divinae essentiae, quae sit perfectissima, ac qua nihil perfectius, perfectionem quasi attinectere, adjunctis illi dotibus, ac si oculis videndi vim, ac quod videant, adjungas; cujus nec meminiss[?] decet in divina natura, quae nullius auxilio egeat.

335A-C - transcribed
Quia igitur universa ejus Ecclesiae synodus, in ea, quam edidit, suae fidei Regula, profitetur, nihil se dissonum ab eloquiis divinis, aut scribentem Palamam aut sentientem, ejus discussa causa deprehendenisse, quinimo pietatem pro officii ratione propugnantem; quodque saepius convenientes in Magnam ecclesiam, singulaque in ejus libris ac scriptis contenta legentes ac examinantes, sacris theologis consentientem, consociumque ac compugilem, nec non veritatis fidei defensorem, ipsum invenerunt; ex ejusmodi hisque affinibus liquet, qui ejus Ecclesiae cum censeantur, hunc Tomum velut catholicae ac inculpatae fidei confessionem servant, negare non posse, quae usquam genitum dicta Palamae sunt, haec quoque eorum fidem esse. Ac forte qui post illum ipsius dictis patrocinari in animum induxerunt, partim quidem argumentis in contrarium impares, partim vero sic palam absurda erubescentes, ex ejusmodi non pauca sustulerunt. Verum ejus ipsa pauca residua, illius de divinis opinionem, ut ea habuerit, abunde testabuntur. Nam etsi nihil ejus sermonum exstaret litteris consignatum, quod communi ac receptae fidei traditioni dissonum videretur, unus ipse Tomus, sufficiens de viro ejusque fidei testimonium praebens, atque illo contentae quaestiones, probationesque ac sigillatim sententiae distinctionesque, abunde essent, ut omnem [?] illius horumque fidei novationem repraesentaret. Idque adeo ex iis quae dicta sunt, liquet.

335C-338A - transcribed
Quae igitur mota quaestione de divina essentia et operatione, universa synodus saepius conveniens disceptansque decreverit ac pronuntiarit: quomodo item de Palamae fide in illo contenta Tomo praedicet, ac quaenam illa sit, quasi compendio ac rudi minerva dictum est. Quod vero hujus synodi Tomus, consentire cum sacris doctoribus palam mentitur; primumque inter absurda ipsa conspicua, ac quo dato secuta sunt reliqua, istud est, quod penes essentiam et operationem Deum diviserunt, tanquam penes ens et non ens, vere exsistens seu subsistens, et non vere exsistens aut subsistens, quod oculis videri non potest et quod oculis videri potest; perindeque dicas, penes Dei essentiam ejusque vitam et sapientiam et virtutem seu potentiam et bonitatem, aliaque similiter; qua nimirum Dei essentia, sive Deus, vivit, et sapiens et potens et bonus per seipsum est, in aeterna et immobili identitate, una eademque stabilitate, consistens, cuncta ipse exsistens, eaque omnia quae sunt, citra omnem comparationem excedens; necessarium eset hoc horo [?], ut sacrorum doctorum quaedam repraesentemus, in quibus idem in Deo ac indistinctum asserunt operationem et essentiam, vitamque et sapientiam et virtutem, cunctaque omnino quae absolute et tribuntur, idem esse reipsa, nihilque distincta esse, seu differre ab ejus essentia; ut et Palamae decreto dissentanea esse et abhorrere a sanctorum doctrina et traditione eluceat (perindeque dicas, Tomi hujus ostendatur falsitas), nosque adeo amaram falsamque auditionem (eam scilicet, quammodo exposuimus, blasphemiam) dulci sermone ac potabili (vera nimirum sanctorum doctrina) eluamus.

338A-339C - transcribed
Id enimvero ante omnia, velutque in antecessum, sciendum est, operationem (which the Greeks call "ἐνέργειαν") tribus modis apud sanctos dici. Ut enim auctor is the divine Anastasius of Jerusalem, ἐνέργεια (id est, operatio) tripliciter dicitur; tum nimirum virtus seu potentia qua Deo comparatum ut operetur; tumque habitudo ab operante ad id quod operatione praestatur, ac denique qui ex illis effectus consequitur. Sed et St. John Damascene [An Exact Exposition of the Orthodox Faith III:26 in PG ] eodem modo. Operatio igitur (id est, ἐνέργεια) modo quidem facultatem operandi significat; modo vero, operari; modo autem, quod operatione efficitur, et ἐνέργημα dicunt. Neque igitur dissidentibus de tertio illo seu effectu, sermo fuit, neque vero de secundo (de habitu scilicet seu habitutidine, quae a nobis Deum inter operantem, effectusque illi editos media intercedere intelligitur). Haec enim sunt extra Deum. But whatever is outside of God is a creature, quanquam alia aliis dignitatum praestantia nobiliora sunt, ut ait the great Basil in his Refutations []; sed de virtute et operatione, per quam habet operari, et secundum quam est operatio ceu actus, et ens et forma et vita et sapientia et bonitas, vel si quid aliud est, quod omni semper mentis comprehensione superius invenitur. Hoc enim quod rei cuique est ἐνέργείᾳ (quasi operatione, actu scilicet) esse; quiquid tandem illud sit, quod velut perfectio et forma, et (ut quidam vocant) ἐντελέχεια, actus nimirum subjectae cujusque rei consideratur; in iis quidem quae creata sunt, a subjecto, in quo est, distinguitur, pro rerum creatarum duplicitate et distinctione ac compositione; velut scilicet ens et non ens, perfectum et imperfectum; quod tribuit formam et quod recipit; in Deo autem, qui totus operatio subsistens ac perfecta est, actusque, et a quo procul ab est quod est potentia, ac imperfectum est, ob summam perfectionem et simplicitatem, idem est ejus operatio, seu actus, cum essentia, qua est. Perindeque dicas, idem esse vitam eum ejus essentia; sic similiter in aliis, quae essentiae Dei tribuuntur; alioqui enim, tum ejus vita, expers essentiae esset, tum essentia, vitae; quodque alterum altero ad existentiam ac perfectionem vicissim indigeat, primum summumque bonum compositum atque imperfectum exhibet. Quocirca non est dicendum Deum habere operationem aut vitam aut bonitatem (id enim esse Deum quidpiam particulare ac imperfectum designat), sed totum esse operationem, et totum vitam, et totum bonitatem per se subsistentem, ob summum perfectionem et simplicitatem et unitatem. Habens enim, ab eo distinguitur, quod habetur. In Deo autem nulla realis distinctio est, alioqui non esset Deus una essentia, unumque, quidquid tandem illud sit, excepta duntaxat personarum seu hypostaseon distinctione ac discretione, quae non rerum per se differentiam et distinctionem facit, sed numerum discretionis personalis penes Trinitatem inducit. Nam, ut auctor is Damascene [An Exact Exposition of the Orthodox Faith I:8], in his duntaxat tribus hypostaticis proprietatibus distinguuntur inter se, tres sanctae hypostases seu personae, paternity, filiation, and procession. Ac sicut ridiculum esset dicere, quod mare qquam habeat, quandoquidem mari omnis coalitio qua est; sic magis ridicule dicatur, habere Deum essentiam et intelligentiam, aut vitam, sed esse totum essentiam et totum intelligentiam et totum vitam. Idemque de reliquis dicendum, quae simpliciter et absolute Deo tribuuntur. Ac liquet ex subjunctis. Theologia enim propositam veritatem probabit.

{7} Cambefis note 7:

339D-342A - transcribed
Ac sane primum ipse Dominus ait: "I am Life and Truth and Light" [Jn 14:6,8,12]. Si igitur non erat Filius ac Verbum Dei, qui haec loquebatur, sed aliud quid praeter ejus essentiam, essentiae expers, nec vere exsistens aut subsistens; quale denique volunt esse virtam et veritatem, ac prorsus operationem, qui haec aliud quid ab essentia esse statuunt, cujusmodi etiam dicunt lumen, quod in Thaborio, in Dominica transformatione apparuit? Sic vero, si hoc dederitmus ac supponamus, consequens est actum esse de divinae incarnationis mysterio; aut, siquidem ipsum vere erat Dei Verbum, unus scilicet sancta Trinitatis, qui haec de seipso loquebatur, uti profecto et erat et est (tota enim divina natura in una suarum hypostaseon seu personarum incarnata est, uti sanctorum traditio habet), sequitur necessario confitendum, veritatem ac vitam idem in Deo esse ac essentiam.

342A-343B - transcribed
Deinde, the Blessed Paul says "Christ, the wisdom and power of God" [1 Cor 1:24]. Quod si quis duas in Deo esse sapientias dicat, unam quidem subsistentem, alteram vero quae essentiae expers exsistat, nihil dicit. Cum enim perfectissima sit, omnemque excedens plenitudinem Dei sapientia, virtus ipsa subsistens. The Son of God, through Whom all things were made, superfluum est aliam quoque essentiae expertem nec vere exsistentem, ac si ipsa per se subsistens non sufficerert, illi adjungere; simulque emergunt compositionis Deique imperfecti absurda. Non enim hic possint dicere unam numero esse geminam sapientiam, quemadmodum Filium sapientiam ex Patris sapientia dicimus; velut atiam Life from Life, and Light from Light; unam tamen numero sapientiam confitermur et vitam, unamque rem. Haud tamen hoc loco id didi queat. Quid ita? Quod nimirum has dicant inter se realiter distingui; ita nimirum, ut altera essentia sit, altera essentiae expers. Quorum autem tanta distinctio est, nunquam contingat una consistere, remque unam numero fore. Patrem vero et Filium dicimus nihil prorsus realiter aliove [?] modo distingui juxta fidei assertionem. Sed et qui haec dicat, reprehendit Athanasius in his Against the Arians libris, hisce verbis: "Ubi enim prorsus invenerunt in divina Scriptura dictum, vel ab ullo omnino audierunt, tanquam alius sit Verbum, praeter hunc Filium, ut et talia ipsi comminiscantur? Quomodo vero non haec quoque portentosa eorum iudificatio, quod dicant Sapientiam quidem Patri coexsistere, eam tamen Christum non esse?" And later on: "Non enim vita in vita vivit; nam alioqui vita non fuerit." Praeterea quoque in libro, "De" ipsius "Verbi in carne dispensatione: Si enim ipse Vita est, quomodo Vitae vitam accipit?" Ad haec the Apostle says of the Son of God: "Who being the brightness of His glory and the figure of His substance" [Heb 1:3]. Quamobrem idem sunt hoc loco figura et splendor, substantiaque et gloria idem ac essentia. Omnesque adeo Christi Ecclesiae magistri, omnem diversitatem ac duplicitatem, realemque distinctionem in Deo tollunt. Basil the Great dum scribit Against Eunomius, ait: "In Dei forma, in Dei essentia est. Nec enim aliud forma est, aliudque essentia, ne sit compositus. Omnis imago, aut essentiae aut formae, aut figurae, aut speciei, aut coloris imago est: Deus autem in nullo horem, sed in essentia solummodo est." And the Blessed John Damascene says []: "Essence and form and nature are identical in God." And later on [], "Deus simplex et omnisque expers compositionis." Quod autem ex multis atque distinctis conflatum est, compositum est. Si igitur increatum, immortale, principii expers, esse creatorum, aeternum, habere providentiam, essentiales in Deo differentias dixerimus, ex tam multis conflatum, ipsum compositum, non simplex erit, quod extremae impietatis est. And the same author says: "Non debet in Deo dici qualitas, ne eum compositum dicamus ex essentia et qualitate."

{8} Cambefis, note 8:
{9} Cambefis, note 9:
{10} Cambefis, note 10:

343B-D
St. Maximus, in his Chapters to Elpidius:

343D-346B

346B-C

346C-D
Furthermore, the divine Chrysostom explains, "I am the Light of the world" [Jn 5:16], saying

346D-347B
Furthermore, the divine Cyril says in the Acts of the Third Council:

347B-C

347C-350A
Furthermore, St. Augustine, whom the ecumenical councils

350A-351B
The great Athanasius says on this, Oration on the Son:

351B-D

351D-354B

354B

354C

354C-355A

355A

355A-B
Furthermore,

355C-D
Moreover, if, besides the essence, life and wisdom and goodness are in God, ___, certainly contrary λόγοι. All these λόγοι are in God, and there is contrariety between all of them. Yet each one,

355D-358A√
It is equally clear, from what has been said, that God's essence and energy differ in nothing. That is to say, because they place in God something really distinct from His essence, life and wisdom and power and goodness, and the rest of what they attribute to Him, calling them the energies and energy of God, and just as they assign completed energy/operation (or act) [τελειωτικὴν ἐνέργειαν] to Him, whereby He is living, powerful, and good, and is energy and act, everything which He ultimately is: but these prove that the energy is not distinct from the essence; it is manifest that the energy--which is operative [ἐνεργητικός], and acting with the power it has, which is certainly the first meaning assigned to this expression ἐνέργεια, minutely and critically considered by the saints--is not distinct [ἕτερον] from the essence of God. Nevertheless the following statements of the saints support our thesis.

358B
Thus St. Maximus states at the end of the second chapter of the first 100 theological chapters, which begins "God alone is essentially good," saying "." He says in [...], "." He says in his Scholia on Blessed Dionysius, "."

358C
Gregory of Nyssa, in Explanation of the Song of Songs: "." He says

358D
And although St. Athanasius the Great

358D-359A
St. Theodore Graptos expresses it this way in Against Eusebius the Iconoclast: "." He says in the same work: "."

359B-C
But however one has it, the natural characteristics are that which something is, teaches the divine Maximus, who makes clear in that place, "in Christ there is a distinction of things, that is, of substances [οὐσιῶν]."

359C-362A
And Basil the Great confirms this in his Refutations, saying: "In the simple and incorporeal nature the energy or power takes on the nature of [ἀσυμάτου φύσεως] the essence."

, it becomes impossible for God to be a simple and incorporeal nature.

362A-C

362D-363A

363A-B

363B-C
, it is a distinction according to reason [διάφορον κατά τὸν λόγον], not a real distinction [κατἀ τὸ πρἄγμα]

370A
St. Athanasius, in his Letter to Serapion:

370A-B

370B-C

370C-D

370D-371A

371B

371B-C
Moreover, the First Holy and Ecumenical Council decrees in its Acts: "." On this the Third Holy and Ecumenical Council decrees in its Acts: "."

371C-D

371D-374A
Patriarch St. Sophronius of Jerusalem: "." The same says: "." He says in his Profession of Faith: "." St. John Damascene: "."

374A

374B-375A

375A-B

375C
Second, that by "energy," uti dictum est, multipliciter dicatur, quae ubivis locorum sancti de operatione uno sensu locuti sunt, illi alio acceperunt, idemque pene illis accidit, ac si qui de cane loquentes, alter quidem de cane terrestri disputet, alter de marino aut sidereo scribonem instruat. Hoc enim alii, aliis furere videantur, belloque implacabili pugnare, eo scilicet errore qui ex varia ejus vocis acceptione est.

375C
Third, quod quam sancti secundum rationem distinctionem dixerunt, ipsi in Deu secundum rem intellexerunt: inque eum modum, distincta ratione, distinctas illi tradiderunt.

375C-D
Fourth, quod ea quae sanctis dicta sunt de discretione divinarum personarum, velut de distinction between essence and energies in God dicta acceperunt; nempe nescientes duorum alterum necesse esse, ut vel operationem personarum subsistentem ponant, vel etiam Filium et Spiritum sanctum non subsistentes, quod ita opinantur, dicant; et ut per se vere actu exsistere, ut ipsi loquuntur, non existimentur.

375D-378A
Fifth, quod ea quae dicta sunt per circumlocutionem, de distinctis rebus intellexerunt. Just as we say with Damascene: "Trinae lucis Deitatem, singularem, ex una trine subsistente natura effulgentem nitorem ," qua nempe haec circumloquendo grate variat. Non enim

378B-379A - transcribed
Sixth, that ea quae dicta sunt sanctis de essentia et operatione, in rebus creatis, ac si dicta in Deo essent, sic et in eo se habere voluerunt. Ut cum St. Dionysius dicit, "Nihil in rebus esse absque naturali operatione;" and later: "Quod nullam habet operationem, neque est, neque aliquid est, neque ulla prorsus ejus positio, seu affirmatio est." Haec enim de rebus (id est, iis quae sunt) dicta sunt. "Nihil" enim, inquit "in rebus." Deus autem nulla rerum est, nec ejusdem ac illae ordinis, aut qui rebus connumeretur, sed supra res, ac ea quae sunt, incomparabiliter eminens. Cum item John Damascene speaks thus [An Exact Exposition of the Orthodox Faith III:15]: "Energy and capacity for energy, and the product of energy, and the agent of energy, are all different. Energy is the efficient (δραστικὴ) and substantial activity of nature: the capacity for energy is the nature from which energy proceeds [πρόεισιν]: the product of energy is that which is effected by energy: and the agent of energy is the hypostasis Who uses the energy." Nam et ipse ad ea quae sunt, seu ad res attendens, hoc ita distinxit. Quod enim non haec loquatur de operatione, qua Deus vi agendi praeditus est, sed de illis sermonem habeat, quae creatis adnumerantur, primum liquet ex eo quod sanctus haec loquens, non addiderit: In Deo aliud est operatio, aliud quod vi agendi praeditum est, et quae sequuntur, vel in Deo se hoc dicere; sed sic simpliciter. Deinde ex eo quod dixit operantem uti sua operatione. Deus enim non utitur aliquo, in eo quod condit ex nihilo vel quod omnino facit vel creat, ac si ipse non sibi sufficeret. Nam quod Deus et Pater per Filium suum operetur, nihil doctrinae officit. "Non enim tanquam per instrumentum aut servum, sed tanquam per naturalem virtutem," ait idem sanctus, idemque est ac si dicas, eum per seipsum condere, seu facere et creare. Ait enim, "My Father works until now; and I work" [Jn 5:17]. Una enim substantia est Pater et Filius, unaque virtus et una res; quod illi de operatione et essentia non dicunt. Magis autem etiam ex eo liquet, quod hanc operationem motam vocant. Nam in Deo non dicimus motum. Etenim motus secundum se imperfectus est; fit enim alicujus finis gratia. Deus autem, cum sit omnium finis finalissimus (ut sic loquar), aliis quidem auctor est ut moveantur; ipse vero, immobilis est. Unde etiam chapter 9 of the book On the Divine Names, the divine Dionysius says: "Quid vero etiam cum rursus aiunt theologi procedere atque moveri eum, qui immobilis est?" Si enim est in illo operationis motus, erit communis forma patibilis virtutis rerum, et factricis ejus virtutis. Motus enim actus est et perfectio ac forma utriusque virtutis seu potentiae, quatenus potentia est; velut aedificatio ejus quod aedificari habet, et quod vim habet aedificandi. Nulla autem Dei ac rerum est communis forma.

379A-D - transcribed
Seventh, that regarding this same energy, qua Deus agendi vi praeditus est, quandoque sanctis dicta; ad haecque de vita et sapientia et potentia seu virtute et bonitate, nempe, potentia seu virtus et vita et sapientia, ipsa vita, ipsaque potentia seu virtus; quae videlicet pro humanae locutionis modo, humanius (ut ita dicam) crassiusque tradita sunt, cum non contingat aliter eam, quam pro eo ac illi comparatum est, conceptus atque nomina proferre, sic ut dicta sunt, etiam in Deo se proprie habere crediderunt. Ut, verbi gratia, quia dicitur Deum habere vitam, aut virtutem aut sapientiam aut operationem; et: "For as the Father has life in Himself, so He has given to the Son also to have life in Himself" [Jn 5:26], et quae sunt ejusmodi; ex his illi, aliud quidem quod habet, aliud id quod habetur, esse statuerunt, sanctorum de his expositionibus animum minime attendentes, aut vero attendere nolentes; id quidem quod habet, Patrem verbi gratia, aut Deum, vel essentiam esse decernentes; quod vero habetur, vitam aut sapientiam, aut potentiam seu virtutem, aut operationem, qua Deus (quidquid tandem actu est) in aeterna immutabilique identitate consimiliter subsistit. Ita nimirum illis fere evenit, ac si, quia etiam Scriptura dicit: "Your hands have made me and formed me" [Ps 118:73]; or, "Audivi vocem tuam deambulantis in paradiso ad vesperam, et abscondi me" [Gen 3:10]; sive: "the Lord smelled a sweet savor" [Gen 8:21]; aut, "Pergam ad vos in furore obliquo, dicit Dominus" [Lev 26:24,28]: ex his utique et similibus, Deum statuerint rem quamdam esse humana praeditam forma, et sentientem ac iracentem ac quaecunque alia divina Scriptura loquitur ob auditorum imbecillitatem, ex his ad alia nobis altiora iter pandens. Tametsi Deus, nedum vitam habere dicatur aut operationem, verum etiam essentiam, seu substantiam, ut auctor est Justin in his book Against the Greeks; totumque comprehensum in seipso esse habere, ut sentit Gregory the Theologian. Quandoquidem igitur aliud esse dicunt id quod habetur, remque aliam id quod habet, consequens fit in illorum sententia, aliud esse Deum, atque aliud ejus essentiam ac substantiam, ac rursus ipsum aliud esse, aliudque esse illius.

379D-382A
Praeterea juxta eorum theologiae regulas, Deus expers essentiae erit; nec essentia Dei seu substantia Deus futura est. Juxta enim divisionem, quam induxerunt, habentis, et ejus quod habetur nunquam fiat ut alterum ejusmodi exsistat quale alterum, quod attinet ad esse; etenim nolunt operationem esse essentiam, neque vero essentiam id esse admittunt quod operatio est.

382A
Ad haec, quandoquidem operationem qua Deus operativus (ut sic diam) est, sive etiam vitam, qua vivit, ut quae habeatur, non vere esse aut subsitere posuerunt, sequetur illis ut nec essentiam vere esse aut substistere ponant, siquidem ipsa quoque sic profertur, ut quae habeatur, juxta quod dicitur: "Utique Deus essentiam habet."

382A-B
Sin autem quod non vere ac per se est, expers essentiae est, consequens erit ut id quoque blasphement, nempe ut Dei essentiam dicant essentiae expertem esse. Quod vero expers essentiae est, nihil est; sicque ea quae sunt, ex non ente atque nihilo erunt. Simulque eis accidit ut credant in non ens. Ac sane, whatever the essence is not, according to the authority of St. Maximus, God is not.

382B-C

382C-383B - transcribed
Ad omnes vero auctoritates, in quibus sermo ex humana ratione humilior est, quod ex consueto loquendi more, obque humanam imbecillitatem, talia per eum modum dicta sint aut dicantur, satis nobis erit unus beatus Chrysostomus, explaining these words, "In Him was life" [Jn 1:4], in his Sixth Homily on the Gospel of John. Quod enim ex eo quod dixerat: ""In Him was life" [Jn 1:4], sequebatur compositionem in Deo opinari, tanquam ex essentia et vita ille conflaretur; causam assignat, cur ipsam vere ac per se exsistentem vitam, vitam habere. Ait itaque "Haec vero omnia dixit, non ut compositionem opinemur, sed ut plataim ad celsa dogmatum provebamur. Quia enim non facile quis e vulgo intellexerit, quomodo ejus vita ipsa vere ac per se exsistat, prius quidem illud dixit, quod humilius est; deinde eum qui eruditus sit, ad id ducit quod sublimius est. Nam qui dixerat, 'He has given to the Son also to have life in Himself' [Jn 5:26], hic rursus dixit: 'I am the life' [Jn 11:25], ac rursum, 'I am the light' [Jn 8:12]. Quocirca illud light and life and beauty and goodness, non sic intelligenda sunt, quasi aliquid in aliquo, tametsi ita dicantur, pro eorum captu et imbecilitate, qui non facile intelligere possunt, quomodo horum quodlibet, ipsum vere et per se exsistentia gaudeat." Hic porro locus unus sufficiens est ad solvenda omnia, quae dicunt, Deum habere operationem, et esse aliquid in eo; esseque operationem ex essentia, ac si qua alia sunt ejus generis. Liquet autem etiam eos qui necdum intelligere possunt, vitam ac lucem ipsam vere ac per se existentem, eorum classis esse atque generis, quibuscum in Scriptura indulgentius, pro eorum captu, agitur, quorum etiam causa, talia sermonis demissione illa utitur: alioque modo theologiam illis loqui qui rurdimentarii sunt ac inducuntur, alioque iis qui sunt perfecti; nec semper discendum esse, ac nunquam intelligendum [2 Tim 3:7]; puerorumque immanentes disciplinis, perfecta delici par est doctrina, which we hear from Paul, "the letter kills, but the spirit quickens" [2 Tim 3:6]; and "All you who are justified in the law: you are fallen from grace" [Gal 5:4]; tametsi tot in divina Scriptura continentur voces, quibus ad humilioribus ad sublimiora mente erigamur. Quare, quod fieri nequeat ut haec omnia per se exsistant ut res propriae, unum quid per se exsistens necesse est ut ea omnia existimemus, quaecunque scilicet in nobis et subjecta sunt ac praedicata, infitiesque plura secundum unum ac idem exsistens.

383B-C - transcribed
Octava hujus corruptionis causa, quod ea, quae quibusdam locis a sanctis dicta sunt de Dei essentia tanquam de operatione, qua ille vi agendi praeditus ac efficax est (id enim sanctis promiscuum habetur, uti probatum est), ipsi pro libito de operatione, quae a Dei essentia dividitur, modo superius relato, acceperunt. Ait enim magnus Dionysius, quod et postea illi secundus Joannes Damascenus iisdem verbis exposuit, nempe [An Exact Exposition of the Orthodox Faith I:14]: "The divine effulgence and energy, being one and simple and indivisible, assuming many varied forms in its goodness among what is divisible and allotting to each the component parts of its own nature, still remains simple and is multiplied without division among the divided, and gathers and converts the divided into its own simplicity. For all things long after it and have their existence in it. It gives also to all things being according to their several natures , and it is itself the being of existing things, the life of living things, the reason of rational beings, the thought of thinking beings. But it is itself above mind and reason and life and essence."

383D-386C - transcribed
His itaque ut validissimis utuntur, ad probandum, divinam essentiam, nullius corum quae extra sunt esse effectricem, but operation or power, quam tantopere ab essentia distingui dixerunt, illaque infinities infinite inferiorem esse; hanc nempe creatis propinquare, eaque incolumia praestare, atque ad creaturam inferius ventitare, ejusque illam participem este, et sanctificare, et illuminare, et insidere, et eos qui digni sint deificare, proprieque divinity and life and wisdom and power and the inheritance of the saints esse, ac final beatitude, ac quaecunque alia in priori parte ante dicta sunt, in qua eorum fidem, ex iis quae illis sripta sunt ostendimus. His itaque utuntur, uta ea probent quae dicta sunt, ignorantes quod ita dicitur: "Divina illustratio ac virtus, cum una sit, omnia omnibus fit," de essentia divina dictum esse, ut et ipsamet abunde testantur verba, quae palam theologiae explicandi more Dei essentiae congruant, ac omnem illi excellentiam tribuant, uti etiam dixit the great Dionysius in his book On the Divine Names 9:5: "God is present to all providentially, and becomes all in all, for the sake of the preservation of all, resting upon Himself, and His own identity within Himself, standing [as beseems an energy] one and ceaseless, and imparting Himself with an unbending power." Later he says, "Ipsam de se in sacris tradidisse Eloquiis, esse se omnium causam seu actuorem, et principium et essentiam et vitam," et quaencunque alia sigiliatim Deum nobis fieri recenset, tanquam qui principium sit, omni principio eminens. Sic enim etiam Damascenus in An Exact Exposition of the Orthodox Faith I:12, ut a beato illo editum est, dicens: "God is the cause and beginning of all: the essence of all that have essence: the life of the living." Quod itaque in illis "divinam" dixit "illustrationem atque virtutem," in his "Deus" dixit; juxta quod nimirum sentit Gregory of Nyssa, Oration against the Greeks, dum sic ait: "Sin autem Deus nomen est essentiam significans, qui unvam sanctae Trinitatis essentiam confiteamur, unum merito Deum sentimus; quandoquidem unius essentiae nomen unum Deus est." Liquet igitur, quod ita dictum est: "Divina illustratio et virtus, quae una sit et simplex et indivisa," de essentia divina dictum esse. Sic enim etiam de illa dixit the blessed Maximus: "Ipsa supra quam bonitas, quae mens exsistat, totaque operatio seu virtus, in seipsam converta, virtus seu operatio est."

386C-387A

387B-390A

390B-D

390D-391C - transcribed
Ac liquet (dicendem enim pauca, ut Arianis affinem horum errorem pravamque expositionem probemus). St. Maximus says in Chapter 25 of the Third Century of Chapters on Charity [PG 90:1024BC]: "Quatuor divinas proprietates, quarum sit virtutis ut res contineant, et tueantur praestentque incolumes, ob summum bonitatem Deus communes fecit, producta in rerum naturam substantia rationis participe ac intelligente: nempe eo quod est, et quod semper est, itemque bonitate et sapientia. Harum duas substantiae tribuat, hoc quod est, ac hoc quod semper est; duas vero reliquas, voluntatis ac sententiae animi habilitati: ut quae ipse per essentiam est, etiam creaturae fierent per participationem. Idcirco etiam creatura ad Dei imaginem et similitudinem dicitur esse facta; et quidem ad imaginem, velut quod est, ejus qui est; et quod est semper, ejus qui est semper; licet non sine principio, at sine fine tamen: ad similitudinem vero, ut bonus, ejus qui bonus est; et ut sapiens, ejus qui sapiens; qui per gratiam, ejus qui per naturam. Et quidem ad Dei imaginem est natura omnis ratione utens: ad similitudinem vero, ea solum quae bona et sapiens est." Item in eisdem: "Immortalis omnia, et ipsa immortalitas: bonaque omnia, et ipsa bonitas: virtuteque praedita omnia et ipsa virtus, Dei palam exsistunt opera." And after a few interjections: "Deus enim omnis vitae et immortalitatis, bonitatisque et virtutis conditor est." Hincque adeo manifestum, cum ait hic sanctus, in iisdem ipsis immediate capitibus [ in PG ], "Deum infinities infinite, his quae participant et quae participantur, eminere," ad has creaturas, hasque perfectiones, quas a Deo per gratiam habemus, et quadam similitudine, aliaque nominis ratione, ac quarum sumus participes, velut arte facta artificis, respiciendo, illa dicere, ita nimirum at participantia dicat ipsa subjecta; quae vero participantur, quae nobis congenera sunt atque propria; quorum, per gratiam, indulto nobis commercio, boni et sapientes et justi et immortales dicimur, et qui semper simus, ut quorum nullus finis sit futurus. Non enim eadem bonitate et sapientia et immortalitate, nos pariter. Deusque boni et sapientes et immortales sumus. Quamobrem merito atebat, Deum infinities infinite his praecellere, velut propriis effectibus, haud sane vero suae ipsum sapientiae et vitae ac immortalitati infinites infinite praestare, quemadmodum illi intellexeree. Hoc enim est ac si diceretur: Ipsum seipso superiorem esse, cum tamen nihil seipso superius sit, ac vel maxime "infinites infinite."

391C-394A
On the contrary, the great Dionysius says, On the Divine Names: "Non esse contrarium, quod Deus ipsa virtus seu potentia, aut ipsa vita dicatur, et quod ipsius vita aut pacis aut virtus seu potentia conditor. Nam haec quidem, ex illis quae sunt, ac praesertim ex iis quae primo sunt, tanquam auctor eorum omnium quae sunt, dicitur; illo vero, ut qui supra omnia, eaque quae primo sunt, superessentialiter superexsistat." And again, "." And furthermore, "." All of which the divine Maximus illustrates in his Scholia, saying, among other things: "When you hear 'inferior deities,' understand angels and just men."

394A-B

394B-396D

395D-397B

398B-397C

398C-399B

399B-D

399D-402A

402A - transcribed
Sed et deifica dicta est haec imitatio, vel quod secundum eam imbuti sumus, qui per gratiam dii sumus, ac similitiduinem incolumem servamus; vel quod causa est atqque ratio ut tales evadamus. Quemadmodum etiam dinvinam baptisma deificum donum continne [?] appellatum est, vocatque Dionysius deifica lumina Scripturae oracula.

402B - transcribed
Siquidem igitur divinitatis bonitatisque principium imitatio est, eorum quae Deum imitantur, et participatio eorum quae participant ex imitatione obveniens, quibus omnibus Deus eminet, palam est illud creatum esse. Nam ut auctor est magnus Basilius: "Quae a Deo secunda sunt, creaturae sunt et nobis conserva, tametsi alia aliis prœstentiora ac nobiliora sint."

402B-C

402C-D

402D-403B

403B-406A

406A-C

406C-408D

407D-410B
Moreover, with Athanasius we say against the Arians: "." From this we conclude, as has been said,

410B-C

410C-411A - transcribed
Moreover, agreeing with Basil the Great in what he wrote to Amphilochius [On the Holy Spirit 19:49 in PG 32:156D], we say: "Even if you think something above the ages, even that is lower than the Spirit"; ipsi in Tomo, ea quae saeculis superiora sunt, praeeterna esse existimant. Quae vero ante saecula sunt, increata, quibus Basilius Spiritum superiorem dixerit. Hincque, uti dicebamus, concludunt the divine energy is inferior to the divine Essence. Nescierunt enim hoc velle sanctum, nedum has creaturas. The Holy Spirit is one with the Father and the Son, and they, together, are one God; sed et longe his plures ??dhucque si liceat mentis cogitatis, superatis etiam saeculis, quorum Spiritus conditor est, creaturas effectusque concipere, quidquid denique animus informarit, supra illa esse Spiritum sanctum, nec quicquam votare quid [?] illa creare possit. Deus enim est Patres et Verbo consubstantialis. Idcirco etiam dixit: "Even if you think something above the ages, even that is lower than the Spirit, et extra Spiritum exsistit. Quae autem extra Spiritum sunt, etiam nobis conserva sunt, quantumvis majore praestantia excellentiisque, alia aliis nobiliora sint."

411A-B - transcribed
And again the divine Dionysius says [On the Divine Names 4:8]: "divinas mentes moveri circulariter, dum principio fincque carentibus pulchri bonique splenodribus uniuntur," inde arbritrati sunt esse principii expertes quasdam virtutues et deificationes, ipsosque, qui deificentur principii expertes ac increatos pronuntiarunt. Sane quidem nullum angelos habitudos finem, una omnium fides est; principii vero expertes quonam modo quis credat, those beings who were born in the beginning, and created in time? Non bene itaque hic quoque intellexerunt, appellare sanctum, quae circa Deum versantur, angelorum intellectiones, motus ac considerationes. Subdit enim: "Sive admissiones exceptionesque vocare decet, sive considerationes." Quodque intellectiones hae et notitiae ac illustrationes ab eodem in eumdum desinunt, et circa Deum versantur, moveri eos circulariter dixit; quodque circa principii act finis expertem sint il motus, "principii et finis expertes" dicit. "Pulchri" autem "ac boni" dicuntur, vel quia ob primo pulchrum ac bonum eas nacti sunt angeli, quomodo pulchri bonique creatio dicitur, vel quia ad pulchrum et bonum referuntur, and are the images of goodness and beauty.

411C-413B

And Gregory of Nyssa says in his book Against Eunomius: "God is not what His essence is not."

414D-415A - transcribed
Omitto dicere, quod non est sanctum [Dionysius, On the Divine Names 11], nec divinum neque regium, ut ipsi loquantur (a temeritatem projectamque audaciam!) in Deo naturale, increatum eique coaeternum esse. Haec cum dicant, taliaque per blasphemiam emovant, eoque dementiae provexerint, in quibus pudere illos deberet, ac quorum nomine par esset absscondi; ille secus etiam insultant, eosque qui eorum blasphemiis morem non gerant, criminantur, and the Sixth Ecumenical Council contradicere aiunt; wherein it is said of Christ: "He is perfect God and perfect man, atque utriusque naturae utramque nosse operationem, quae ex utraque indivise substantia atque nature procedit." Existimant enim ex illis se errorem suam concludere, "understanding neither the things they say, nor whereof they affirm" [1 Tim 1:7]. Cum multa habeam dicere, unius duntaxat mentionem faciam, quod pervicacioribus sufficiat.

415A-C

415C-418B

Cambefis, note 32.

418B-C - transcribed
Sin vero etiam amplius aliquid dicendum est, non hoc ipsum spectabat synodus, ut essentia divinae a divina operatione distinctionem monstraret, sed quod cum Christus diae naturae esset (divinity and humanity of course) in one hypostasis or person, indeque two wills or energies, nunc quidem ut Deus miracula ederet, nunc vero ut homo operaretur, nulla vitii labe; cum haeretici one nature in Christ, vel unam effectam divinam voluntatem blasphemia dicerent, sive per commissionem, sive quod absorptum esset quod spectabat ad hominis naturam. Itaque necesse est, ut utraque natura sic se habeat ad suam operationem, ut et illa se natura habet at seipsam. Quia vero divina natura simplex est et uniformis ac qualitatis expers, quae praeter se nullius sit eapax, it is manifest that hanc quoque operationem esse, si quid illa sibi ipsa est; humanam autem, quae una quidem subjecto sit, at quae multas res complectatur, pro sui ratione itidem convenientem operationem habere.

418D - transcribed
Sed neque prepositio "from" causam ubique significat; neque auctorem et quod est from the author inducit. Neque enim quando ex nihilo cuncta dicimus, nihilum auctorem vel causam significamus. Quid enim etiam nihilum praestiterit? At neque cum theologi, modo quidem Deum ex seipso procedere dixerint; modo vero, quae vere est, ipsam deitatem ex seipsa nullo auctore vel causa esse; multaque alia, Deum qua Deus, in causam et quod ex causa est, ob eam propositionem dividere, necesse habebimus. Quamobrem nec cum synodis energy and essence dicit, cause and that which is from the cause intelligemus; sin autem, many absurdities result.

419A-D

419D-422A

422A-C

422D

422D-423B

423B-C

423C-426B

426B-D

426D

426D-427A

427A-C

No comments: